Wie was Rebekka Kroeders? Hoe een Goudse uit de 18e eeuw in de 21e eeuw een naam krijgt

De basis van de Gouda Tijdmachine zijn data. Deze data brengen onze Goudse geschiedenis steeds meer tot leven. Want als gegevens gedigitaliseerd zijn, kun je deze data makkelijker doorzoeken en aan elkaar koppelen.

Met Rebekka Kroeders als mooi voorbeeld. Rebekka werd geboren in 1798 en overleed op 6 augustus 1832 op 34-jarige leeftijd. Informatie over Rebekka Kroeders hebben we teruggevonden in drie bronnen die allemaal in de Gouda Tijdmachine staan. Het begon met het choleraregister waarin naar voren kwam dat ze het allereerste choleraslachtoffer in Gouda was. Vervolgens popte haar naam ook op in een speciaal boekje dat Dr. Willem Büchner in die tijd bijhield. Als laatste vonden we haar in het begrafenisregister. We kunnen nu  meer over haar vertellen, dan alleen een naam en wanneer ze heeft geleefd.

Het choleraregister
Aan het begin van de 19^e eeuw was de ‘Commissie voor Geneeskundig Toevoorzicht’ verantwoordelijk voor de gezondheidszorg in de stad. De armen konden rekenen op gratis zorg door de stadsartsen. Dr. Willem Büchner was één van hen.  In 1830 kwam er voor het eerst cholera (‘Aziatische braakloop’ toen ook wel genoemd) naar Nederland. In 1832 vielen de eerste slachtoffers in Gouda. Om zicht te houden op deze epidemie, moesten de artsen aan het gemeentebestuur het aantal slachtoffers rapporteren. Dat werd bijgehouden in het choleraregister dat is bewaard gebleven.
Het allereerste choleraslachtoffer in Gouda werd op 5 augustus 1832 door Büchner geregistreerd en was Rebekka Kroeders. In het register staat dat ze pijpenmaakster was en aan de Strooijsteeg woonde (een voormalige zijsteeg aan de Turfmarkt). Ze was gereformeerd, had sinds 3 augustus cholera en werd aan huis verzorgd. Ze overleed op 6 augustus en werd begraven op 8 augustus.

Boekje Willem Büchner
Dr. Willem Büchner heeft in 1833 een boekje gepubliceerd met de titel ‘Opmerkingen betrekkelijk den Aziatische Braakloop te Gouda’. Daarin beschrijft hij het eerste choleraslachtoffer met wat meer details. Rebekka was moeder van 2 kinderen, 7 maanden zwanger en sinds 10 weken zonder werk. Büchner werd op 3 augustus bij haar geroepen, maar hij was niet thuis. Daarom ging zijn zoon, inmiddels ook stadsarts in Gouda, op huisbezoek en constateerde dat ze er slecht aan toe was. Vervolgens ging Büchner senior zelf ook naar haar toe en het was duidelijk dat hier sprake was van cholera. Hij beschrijft dat ze alles in het werk gesteld hebben ‘om de lijderes te behouden’, maar dat dit niet gelukt was. Op 5 augustus beviel Rebekka van een overleden kind, zij zelf overleed  de volgende ochtend.

Begrafenisregister
In 1827 had de centrale overheid bepaald dat er geen begrafenissen meer binnen de bebouwde kom mochten plaatsvinden. In Gouda kwam er daarom een begraafplaats die we nu kennen als de Oude Begraafplaats aan de Prins Hendrikstraat. In 1832 werd deze begraafplaats vervroegd geopend vanwege de cholera. Van deze begraafplaats zijn registers bewaard gebleven. In het allereerste register vinden we Rebekka Kroeders terug. Ze blijkt de derde persoon te zijn die daar begraven is. Volgens dit register is ze op 8 augustus 1832 begraven. De plaats waar ze op het kerkhof begraven is, staat vermeld, met de notitie ‘armelijk’. Dat betekent dat ze begraven is zonder dat de nabestaanden ervoor hoefden te betalen, en dat haar graf geen steen had.

Hoewel het uitzoeken wie Rebekka Kroeders was, ons een tragisch verhaal oplevert, kunnen we haar met hulp van de Gouda Tijdmachine nu wel een plek geven in de Goudse geschiedenis.

De Gouda Tijdmachine verzamelt en koppelt alle gegevens over de straten, huizen en bewoners van Gouda om de stad digitaal te reconstrueren, zodat iedereen door de tijd kan reizen.
Meer weten over de Gouda Tijdmachine? Of wil je meehelpen om gegevens te digitaliseren? Op goudatijdmachine.nl vind je alle informatie.

Dit artikel door Margriet de Kruijf en Peter Kuppen verscheen aangepast op 29 december 2025 in het Kontakt / Goudse Post .