Gebouw
Aanvullend type
Naam
nl
Grote Volmolen
Standplaats
nl
Al heel vroeg maakte men in Gouda gebruik van het getij. De eerste verbinding of 'duiker' is al vóór
1400 aangelegd bij de Punt en vormde een verbinding tussen de (Oost)haven en de Spieringstraat.
Het hoogteverschil zorgde voor de instroom van vers schoon water in de binnenstad (voor
drinkwater en de bierproductie). De duiker aan de Veerstal wordt in 1620 omgebouwd tot
'Volmolen'. Dat is een watermolen met een schoepenrad waarbij dit rad enige 'stampers' aandreef.
Hierdoor hoefde men de lakense stoffen niet meer met de voeten in de urine aan te stampen en
deed de mechanisering zijn intrede. Men was er zo tevreden over dat al in 1630 werd besloten een
tweede volmolen te bouwen. Bij de Punt werd een duiker gebouwd tussen de IJssel en het grachtje
van de Spieringstraat. Deze was ongeveer 167 cm hoog en 73 cm breed. In 1632 was deze gereed en
er kwamen wel 12 'volkommen' om de lakense stof te 'vollen' (viltachtig zacht maken).
De lakenindustrie werd aan het eind van de 17e eeuw beduidend minder belangrijk. We zien dat in
het midden van deze eeuw al hennep en vlas werd 'gebeukt' voor de touw- en kleingarenindustrie. In
1691 maakt al een 'witmaker' (zeemleerbereider) gebruik van de volmolen. In 1852 trekt er een
olieslager in en in 1870 wordt het rad stilgezet. Het gebouw aan de Punt wordt dan een kaaspakhuis.
Daarna is het rad verdwenen. Toch bleef de duiker nog een belangrijke functie behouden. Thans
worden de duikers aan de Punt en bij de Peperstraat gebruikt om er in droge tijden voor te zorgen
dat het waterpeil in de binnenstad hoog genoeg blijft om te voorkomen dat heipalen gaan rotten.
In 2005 is de duiker aan de Punt deels ingestort. Onder het wegdek langs de IJssel heeft een deel van
de gemetselde duiker het begeven. Er is een damwand aan de IJsselkant geslagen en de duiker is
drooggelegd. Bij de ingang aan het Houtmansplantsoen is in de muur links nog goed te zien waar
vroeger het waterrad heeft gezeten. Cirkelvormige slijtageplekken geven het nog aan. Beneden in de
duiker is te zien hoe onder een bestaande toog een nieuwe is gemetseld. Deze techniek is ook
gebruikt bij de restauratie van de Binnendieze in 's-Hertogenbosch. Iets verder in de gang (richting
IJssel) is de schuif te zien waarmee de duiker kan worden gesloten en geopend. Bij de restauratie van
het metselwerk van IJsselsteentjes is ervoor gezorgd dat toekomstige slijtage en scheuren beter
opgevangen worden. Tevens is het nu aan de IJsselkant mogelijk om de duiker met eikenhouten
balken af te sluiten en droog te leggen voor latere inspecties en reparaties. Misschien komt daarmee
het terugbrengen van een heus waterrad wat gemakkelijker binnen bereik.
1400 aangelegd bij de Punt en vormde een verbinding tussen de (Oost)haven en de Spieringstraat.
Het hoogteverschil zorgde voor de instroom van vers schoon water in de binnenstad (voor
drinkwater en de bierproductie). De duiker aan de Veerstal wordt in 1620 omgebouwd tot
'Volmolen'. Dat is een watermolen met een schoepenrad waarbij dit rad enige 'stampers' aandreef.
Hierdoor hoefde men de lakense stoffen niet meer met de voeten in de urine aan te stampen en
deed de mechanisering zijn intrede. Men was er zo tevreden over dat al in 1630 werd besloten een
tweede volmolen te bouwen. Bij de Punt werd een duiker gebouwd tussen de IJssel en het grachtje
van de Spieringstraat. Deze was ongeveer 167 cm hoog en 73 cm breed. In 1632 was deze gereed en
er kwamen wel 12 'volkommen' om de lakense stof te 'vollen' (viltachtig zacht maken).
De lakenindustrie werd aan het eind van de 17e eeuw beduidend minder belangrijk. We zien dat in
het midden van deze eeuw al hennep en vlas werd 'gebeukt' voor de touw- en kleingarenindustrie. In
1691 maakt al een 'witmaker' (zeemleerbereider) gebruik van de volmolen. In 1852 trekt er een
olieslager in en in 1870 wordt het rad stilgezet. Het gebouw aan de Punt wordt dan een kaaspakhuis.
Daarna is het rad verdwenen. Toch bleef de duiker nog een belangrijke functie behouden. Thans
worden de duikers aan de Punt en bij de Peperstraat gebruikt om er in droge tijden voor te zorgen
dat het waterpeil in de binnenstad hoog genoeg blijft om te voorkomen dat heipalen gaan rotten.
In 2005 is de duiker aan de Punt deels ingestort. Onder het wegdek langs de IJssel heeft een deel van
de gemetselde duiker het begeven. Er is een damwand aan de IJsselkant geslagen en de duiker is
drooggelegd. Bij de ingang aan het Houtmansplantsoen is in de muur links nog goed te zien waar
vroeger het waterrad heeft gezeten. Cirkelvormige slijtageplekken geven het nog aan. Beneden in de
duiker is te zien hoe onder een bestaande toog een nieuwe is gemetseld. Deze techniek is ook
gebruikt bij de restauratie van de Binnendieze in 's-Hertogenbosch. Iets verder in de gang (richting
IJssel) is de schuif te zien waarmee de duiker kan worden gesloten en geopend. Bij de restauratie van
het metselwerk van IJsselsteentjes is ervoor gezorgd dat toekomstige slijtage en scheuren beter
opgevangen worden. Tevens is het nu aan de IJsselkant mogelijk om de duiker met eikenhouten
balken af te sluiten en droog te leggen voor latere inspecties en reparaties. Misschien komt daarmee
het terugbrengen van een heus waterrad wat gemakkelijker binnen bereik.
Gebouwd
1631
Verdwenen
1870
Status
nl
restant
Permalink
Geometrie
Identifier
Onderwerp van
- Collecties
- Molens
Commentaar
No comment yet! Log in and be the first to add one!