Archivalia » Hoofdgeld

Hoofdgeld is een vorm van personele belasting waarbij een vast bedrag per individu ('per hoofd') aan de overheid werd afgedragen, meestal ongeacht iemands specifieke inkomen of vermogen. Dit type belasting werd vaak ingezet als een buitengewoon middel om acute overheidstekorten, zoals die voor landsverdediging of oorlogvoering, snel aan te vullen. De bijbehorende kohieren (belastingregisters) zijn voor historici en genealogen van onschatbare waarde omdat ze, in tegenstelling tot vermogensbelastingen, een veel breder deel van de bevolking registreren; naast het gezinshoofd worden vaak ook de namen van echtgenoten, volwassen kinderen, dienstboden en inwonend personeel vermeld. Hierdoor fungeert het hoofdgeld als een gedetailleerde sociale dwarsdoorsnede van een gemeenschap op een specifiek moment, die niet alleen inzicht geeft in de omvang en samenstelling van huishoudens, maar ook groepen zichtbaar maakt die in andere officiële bronnen vaak onvermeld blijven.

Zie ook Het hoofdgeldregister van 1622, de eerste volkstelling van Gouda.