Geautomatiseerde herkenning van Goudse steuncomités en beheerders van Vluchtoord Gouda (1914–1918)

1. Context & doelstelling

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de opvang van duizenden Belgische vluchtelingen in Gouda gecoördineerd door het Plaatselijk Steuncomité en diverse lokale initiatieven. Prominente Gouwenaars, waaronder wethouders, industriëlen, artsen, onderwijzers en religieuze leiders, staken veel tijd in de organisatie en verzorging van het kamp.

Op veel groepsfoto’s uit het Streekarchief Midden-Holland (SAMH) zijn deze Goudse betrokkenen nauwkeurig bij naam genoemd (vaak op volgorde van links naar rechts). Omdat prominente Gouwenaars op talloze andere historische foto’s in het stadsarchief voorkomen (zoals bij raadsvergaderingen, openingen of verenigingsfoto’s), biedt Vluchtoord Gouda een ideale referentieset.

Doel van dit project:

  1. Referentie-index opbouwen: Het geautomatiseerd isoleren van gezichten van bekende Gouwenaars uit de geannoteerde Vluchtoord-foto’s via IIIF-cropping.
  2. Koppeling aan Persoons-URI’s: Deze gezichten koppelen aan bekende historische personen binnen het Linked Open Data netwerk van de Gouda Tijdmachine.
  3. Automated Cross-Archival Identification: Het trainen/inzetten van een Computer Vision model om dezelfde Goudse sleutelfiguren te herkennen op ongedateerd of ongesorteerd beeldmateriaal uit de bredere beeldbank van het SAMH én in de filmbeelden uit 1916 (met name het fragment 0:26–0:46).

2. Bronnen & contextuele datasets

A. Referentiedata Goudse betrokkenen

  • Commissie- en bestuursnotulen (1914–1918): ledenlijsten van het Centraal Vluchtelingencomité Gouda en de subcomités (onderwijs, kleding, gezondheidszorg).
  • Namenboek Belgen & beheerders te Gouda: bevat gegevens over zowel de bewoners als het Goudse personeel en de leiding.

B. SAMH beeldbank (groepsfoto’s met namen via IIIF)

Voorbeelden:

C. Historische filmopname (1916)

  • Filmmateriaal: Belgische vluchtelingen in het kamp te Gouda (1916) (YouTube / Beeld & Geluid).
  • Focusfragment (0:26–0:46): lijkt beelden te bevatten van inspecterende autoriteiten, Goudse bestuurders en begeleidend personeel die het terrein oversteken.

3. Zoekmethodiek: portretten van bekende Gouwenaars verzamelen

Om de herkenningsgraad van Goudse prominenten te vergroten, kan de referentieset verrijkt worden via aanvullende archiefbronnen:

A. Zoekstrategieën in de SAMH Beeldbank

  • Metadata-query’s: vluchtoord vlnr, commissie vluchtelingen, bestuur vluchtoord, steuncomite 1914..1918.
  • Persoonsgericht zoeken: Matchen van namen uit het Vluchtoord-bestuur met het algemene persoonsregister van Gouda (bijv. burgemeester, wethouders, lokale fabriekseigenaren).

B. Aanvullende beeldbanken voor ground truth

Artikelen uit de periode 1914–1918 bevatten vaak portretfoto’s van individuele bestuursleden bij jubilea of officiële bezoeken.

  1. Kranten SAMH (Goudsche Courant) – https://kranten.samh.nl/
  2. Delpher (Geïllustreerde Pers): https://www.delpher.nl/
  3. Nationaal Archief: Beelden van landelijke inspectiebezoeken aan Gouda waarbij Goudse prominenten samen met landelijke politici gefotografeerd zijn (zie ook 3.13.01 Inventaris van het archief van het Vluchtoord Gouda, (1914-1919)).

4. Technische pipeline (voorstel)

Stap 1: Gezichts-uitsnede via IIIF Image API

Met behulp van de IIIF Image API worden gezichten van bekende Gouwenaars op maat uit de groepsfoto’s gecropt via URL format: https://…/iiif/2/{identifier}/{region}/{size}/{rotation}/default.jpg

  1. Parsen van positie-aanduidingen: Een parser analyseert bijschriften (bijv. “v.l.n.r. 1. Burgemeester R.L. Martens, 2. Mw. Van Konijnenburg…”).
  2. Gezichtsdetectie & X-Ordering: Een model (RetinaFace) lokaliseert alle hoofden op het IIIF-manifest en sorteert ze van links naar rechts om de juiste naam aan de juiste bounding box te koppelen.
  3. Linked Data opslag: elk gezicht krijgt een unieke URL en wordt gekoppeld aan de persoons-URI binnen de Gouda Tijdmachine.

Stap 2: Embeddings maken (historische gelaatstrekken)

  • Modelkeuze: inzet van diepe neurale netwerken zoals bijvoorbeeld InsightFace (ArcFace) die robuust zijn tegen hoedendracht, snorren/baarden en historische fotokwaliteit.
  • Vector database: opslag van de kenmerkende vectoren van Goudse sleutelfiguren in een vector-index (zoals bijvoorbeeld Qdrant of FAISS).

Stap 3: Geautomatiseerde identificatie in film en overige beeldbank afbeeldingen uit periode 1914-1918

  1. Video analyse (0:26–0:46): isolatie van frames, opsporing van voorbijwandelende bestuurders en tracking via bijvoorbeeld ByteTrack.
  2. Similarity scoring: cosine-similarity vergelijking tussen de gezichten in de video/ongeïdentificeerde foto’s en de Goudse persoonsindex.
  3. Match output: genereert suggesties zoals “Persoon X op 0:34 in video komt voor 91% overeen met bestuurslid Y uit foto 90e949cf”.

5. Ethische kaders & privacy (géén AVG-beperking)

  • Overleden personen: aangezien alle betrokken Goudse bestuurders en verzorgers uit de periode 1914–1918 zijn overleden, is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) niet van toepassing.
  • Ethische omgang met erfgoed:
    1. Historische context: de rol van de Goudse burgerij wordt in een neutrale, cultuurhistorische context geplaatst.
    2. Model-onzekerheid: AI-matchen blijven aangeduid als kandidaat-identificaties. Pas na handmatige verificatie door een archivaris of vrijwilliger van de Gouda Tijdmachine wordt de koppeling definitief gemaakt.
    3. Open data: de gegenereerde uitsnedes en IIIF-annotations worden openbaar beschikbaar gesteld ten behoeve van erfgoedinstellingen wereldwijd.

6. Gewenste op te leveren producten

  • IIIF Extraction script: Python-tooling die op basis van SAMH-bijschriften automatisch uitsnedes maakt van Goudse bestuursleden en verzorgers.
  • Goudse gezichtenindex: JSON-LD/RDF dataset met ge-cropte gezichten gekoppeld aan Gouda Tijdmachine persoons-ID’s.
  • Demonstrator video & beeldbank search: een demonstrator die op basis van een gezicht van een bekende Gouwenaar zoekt naar match-kandidaten in de 1916-film en ongesorteerde SAMH-foto’s.
  • Validatiemodule: een crowdsourcing-interface voor vrijwilligers om voorgestelde identificaties te controleren.
  • Documentatie:
    • Technische architectuurplaat en installatiehandleiding.
    • Evaluatierapport over de nauwkeurigheid van het model en aanbevelingen voor opschaling.
  • Codebase: Gehost in een open GitHub-repository onder een open-source licentie. Bijv. binnen https://github.com/gouda-tijdmachine

7. Beschikbare bronnen en begeleiding

  • Data: directe toegang tot het beeldmateriaal en de metadata en IIIF-endpoints.
  • Begeleiding: periodieke afstemming met een technisch aanspreekpunt (met Informatica achtergrond en track-record in het digitaal erfgoed) vanuit de Gouda Tijdmachine voor inhoudelijke vragen, feedback op tussenresultaten en domeinkennis over de Goudse geschiedenis.

De Gouda Tijdmachine is een initiatief van Historische Vereniging Die Goude en Streekarchief Midden-Holland.