Geautomatiseerde herkenning van Goudse steuncomités en beheerders van Vluchtoord Gouda (1914–1918)

1. Achtergrond

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de opvang van duizenden Belgische vluchtelingen in Vluchtoord Gouda gecoördineerd door het Plaatselijk Steuncomité en diverse lokale initiatieven. Prominente Gouwenaars, waaronder wethouders, industriëlen, artsen, onderwijzers en religieuze leiders, staken veel tijd in de organisatie en verzorging van het kamp.

De Gouda Tijdmachine legt personen, panden en gebeurtenissen uit de Goudse geschiedenis vast als Linked Open Data. Wie er op de historische foto’s in het stadsarchief staat, is daarin nu grotendeels onbekend.

2. Het probleem

Het Streekarchief Midden-Holland (SAMH) bewaart groepsfoto’s van Vluchtoord Gouda waarop de Goudse betrokkenen bij naam genoemd zijn, meestal in het bijschrift en in volgorde van links naar rechts. Diezelfde prominente Gouwenaars komen op talloze andere foto’s in de beeldbank voor, bij raadsvergaderingen, openingen en verenigingen, én in de filmopname van het kamp uit 1916. Dáár zijn ze echter niet benoemd. De geannoteerde Vluchtoord-foto’s vormen daarmee een ideale referentieset om bekende Gouwenaars elders terug te vinden.

Een archivaris herkent een aantal van deze gezichten, maar de beeldbank telt tienduizenden foto’s en de film honderden frames. Systematisch al dat materiaal langslopen op tientallen gezichten is handmatig niet te doen. Er is dus een geautomatiseerde manier nodig om bekende Gouwenaars op niet-geannoteerd beeldmateriaal als kandidaat aan te wijzen.

Dat is inhoudelijk lastiger dan het lijkt:

  • Bijschriften zijn geen posities. Een bijschrift als “v.l.n.r. 1. Burgemeester R.L. Martens, 2. Mw. Van Konijnenburg…” geeft een volgorde van namen, geen plek op de foto. De volgorde klopt niet altijd, rijen lopen door elkaar en sommige personen zijn “onbekend” of alleen met een functie aangeduid.
  • Historische beeldkwaliteit. Lage resolutie, krassen, weinig contrast en kleine gezichten in grote groepen. In de film komen daar beweging, onscherpte en een lage beeldfrequentie bij.
  • Uiterlijk uit 1914-1918. Hoeden, snorren, baarden en uniformen verbergen een deel van het gezicht, en dezelfde persoon ziet er op foto’s van verschillende jaren anders uit.
  • Naamvarianten. Dezelfde persoon heet in verschillende bronnen anders (initialen, titels, functies). Een gezicht koppelen aan de juiste persoon in de Gouda Tijdmachine vereist ontdubbeling van namen.
  • Een gelijkenis is geen bewijs. Elke automatische match is een kandidaat-identificatie die door een archivaris of vrijwilliger bevestigd moet worden, met een begrijpelijke onderbouwing.

De kernvraag: hoe bouw je uit geannoteerde groepsfoto’s een betrouwbare referentieset van bekende Gouwenaars, en hoe vind je diezelfde personen terug op niet-geannoteerde foto’s en filmbeelden, op een manier die een archivaris kan controleren?

3. Beschikbare data

A. Geannoteerde groepsfoto’s SAMH (via IIIF)

De beeldbank van het SAMH is via de IIIF Image API beschikbaar. Voorbeelden van groepsfoto’s met namen in het bijschrift:

Meer geannoteerde foto’s zijn in de beeldbank te vinden met zoekingangen als vluchtoord vlnr, commissie vluchtelingen, bestuur vluchtoord en steuncomite 1914..1918.

B. Niet-geannoteerd beeldmateriaal

  • SAMH beeldbank 1914-1918: foto’s van raadsvergaderingen, openingen, verenigingen en andere gelegenheden waarop Goudse prominenten voorkomen zonder dat ze in het bijschrift genoemd worden.
  • Filmopname: Belgische vluchtelingen in het kamp te Gouda (1916) (YouTube / Beeld & Geluid). Alleen de eerste 10:22 minuten zijn in Gouda opgenomen; daarna gaat de film verder in het vluchtoord te Uden en valt buiten deze opdracht. Momenten waarop Goudse betrokkenen in beeld zijn:
    • 0:26–0:46: inspecterende autoriteiten, Goudse bestuurders en begeleidend personeel steken het terrein over;
    • 1:40–1:50: personen in beeld;
    • rond 8:00: een houten huisje wordt gedemonteerd; de man met de bolhoed die naar buiten komt is Bayens, de ontwerper van deze huisjes — de enige persoon in de film die nu al bij naam bekend is, en daarmee een concreet aanknopingspunt om identificaties te toetsen.

C. Referentiedata over de Goudse betrokkenen

  • Commissie- en bestuursnotulen (1914–1918): ledenlijsten van het Centraal Vluchtelingencomité Gouda en de subcomités (onderwijs, kleding, gezondheidszorg).
  • Namenboek Belgen & beheerders te Gouda: bevat gegevens over zowel de bewoners als het Goudse personeel en de leiding.
  • Persoons-URI’s in de Gouda Tijdmachine: historische personen zijn als Linked Open Data beschikbaar, zodat een gezicht aan een bestaande persoon gekoppeld kan worden.

D. Aanvullende bronnen voor portretten

Kranten en fotocollecties uit de periode 1914–1918 bevatten portretfoto’s van individuele bestuursleden bij jubilea of officiële bezoeken, waarmee de referentieset uitgebreid kan worden:

4. Opdracht en scope

Opdracht

Ontwerp en bouw een oplossing die (1) uit de geannoteerde groepsfoto’s de gezichten van bij naam bekende Gouwenaars isoleert en koppelt aan hun persoons-URI in de Gouda Tijdmachine, en (2) diezelfde personen als kandidaat terugvindt op niet-geannoteerde foto’s en in de filmbeelden, met een score en onderbouwing die een vrijwilliger kan beoordelen. De keuze van technieken en modellen is aan jullie: onderbouw waarom ze geschikt zijn voor historisch beeldmateriaal en laat zien hoe goed ze werken.

Scope en afbakening

In scope

  • Interpreteren van bijschriften om namen aan personen op de foto te koppelen.
  • Opbouwen van een referentieset: gezichtsuitsneden van bekende Gouwenaars, gekoppeld aan persoons-URI’s.
  • Zoeken naar kandidaat-identificaties in niet-geannoteerde foto’s én in de filmbeelden uit 1916.
  • Een verificatiestap waarin een archivaris of vrijwilliger voorgestelde identificaties snel kan bevestigen of afwijzen.

Buiten scope

  • Identificatie van de Belgische vluchtelingen zelf; het gaat om de Goudse steuncomités, beheerders en verzorgers.
  • Volledige verwerking van de hele beeldbank; een representatieve selectie volstaat.
  • Integratie in de productiewebsite van de Gouda Tijdmachine; de oplevering vindt plaats als dataset, API of losstaande toepassing.

5. Randvoorwaarden

  • Open standaarden: gezichtsuitsneden en identificaties worden vastgelegd als annotaties volgens het W3C Web Annotation datamodel, met verwijzing naar het beeld via IIIF en naar de persoon via zijn of haar URI in de Gouda Tijdmachine.
  • Mens in de lus: automatische matches zijn kandidaat-identificaties; pas na bevestiging door een archivaris of vrijwilliger wordt een koppeling definitief.
  • Privacy en ethiek: alle betrokken Goudse bestuurders en verzorgers uit 1914–1918 zijn overleden, waardoor de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) niet van toepassing is. De rol van de Goudse burgerij wordt in een neutrale, cultuurhistorische context geplaatst.
  • Open source en open data: de oplossing wordt onder een open-source licentie gepubliceerd; de uitsneden en annotaties worden als open data beschikbaar gesteld voor erfgoedinstellingen.

6. Op te leveren producten

  1. Werkende oplossing (proof of concept): verwerkt een selectie van het bronmateriaal van begin tot eind tot de gevraagde output.
  2. Verificatie-interface: een eenvoudige demo waarin een vrijwilliger de voorgestelde resultaten visueel controleert en goedkeurt of corrigeert.
  3. Documentatie: architectuurbeschrijving, installatiehandleiding en een evaluatierapport over de nauwkeurigheid, met aanbevelingen voor opschaling.
  4. Codebase: gehost in een open GitHub-repository onder een open-source licentie, bijvoorbeeld binnen https://github.com/gouda-tijdmachine.

7. Succescriteria

  • Nauwkeurigheid: de kwaliteit van de resultaten is aantoonbaar gemeten tegen de beschikbare ground truth, met inzicht in waar de oplossing goed werkt en waar ze faalt.
  • Controleerbaarheid: elk voorstel is voor een mens snel te beoordelen en de oplossing maakt duidelijk waarop een voorstel is gebaseerd.
  • Standaardconformiteit: de output voldoet aan de in de randvoorwaarden genoemde open standaarden, zodat de Gouda Tijdmachine de resultaten zonder bewerking kan overnemen.
  • Herbruikbaarheid: de oplossing is modulair opgezet, zodat vervolgstudenten, de Gouda Tijdmachine of andere tijdmachines en archieven ermee verder kunnen.

8. Begeleiding

  • Data: directe toegang tot het bronmateriaal, de IIIF-endpoints en de bestaande annotaties en metadata.
  • Begeleiding: periodieke afstemming met een technisch aanspreekpunt (met Informatica-achtergrond en track-record in het digitaal erfgoed) vanuit de Gouda Tijdmachine voor inhoudelijke vragen, feedback op tussenresultaten en domeinkennis over de Goudse geschiedenis.

De Gouda Tijdmachine is een initiatief van Historische Vereniging Die Goude en Streekarchief Midden-Holland.