Verkaufsbücher (1941-1945)

Objecten

• Verkoop Kleiweg 67/69, Gouda
  De twee panden worden in 1927 door Nathan Jacob Cats gekocht van kleermaker Albert van Os. Nathan woont vanaf zijn huwelijk in 1930 samen met Wilhelmina van der Noll op Kleiweg 67. Het echtpaar krijgt twee zonen en een dochter en heeft een zaak in gereedschappen en elektriciteitsartikelen. De toekomst van Nathan lijkt in eerste instantie minder gevaar te lopen, omdat hij een ‘Arische’, niet-Joodse vrouw heeft. Maar die ‘veiligheid’ duurt niet lang. In december 1942 wordt Nathan door de politie gearresteerd en naar kamp Westerbork gedeporteerd en vervolgens op transport gezet naar Auschwitz. Op 29 januari 1943 is Nathan Cats in Auschwitz vermoord. Nathans niet-Joodse gezin (de 3 kinderen worden aangeduid als half-arisch) loopt verder tijdens de oorlog geen gevaar meer en blijft wonen op Kleiweg 67. Huisnummer 69 wordt echter op 8 januari 1943 verkocht aan Jacob Loef. Dit is de zakenpartner van Nathan Cats en al voor de helft eigenaar van de panden. De helft van de twee panden, de helft die eigendom is van Cats, wordt al onteigend op 14-9-1942. In het kadaster wordt in dienstjaar 1946 de overdracht geregistreerd aan de echtgenote van Nathan Jacob Cats, Wilhelmina van der Noll en haar kinderen. De details van deze overdracht en eventueel verder rechtsherstel zijn niet bekend.
• Verkoop Willens 1, Gouda (nu Zuidelijke Steuijnkade 1)
  Het perceel aan Willens 1 staat nu bekend als Zuidelijke Steijnkade 1-2, vroeger bekend als koffiehuis of café De Kap. Het is in 1943 het eigendom van papierfabrikant David de Wolf (1872-1942). David de Wolff is getrouwd met Sara de Jong (1879-1942). Al in de Vrije Pers van 3 juli 1945 doet bewindvoerder Doorninck een oproep aan allen die schulden hebben van of voor D. de Wolff zich te melden. David en Sara zijn al in november 1942 op transport naar Duitsland gezet en in Auschwitz omgebracht op 5 november 1942. Ze hadden 7 kinderen: Rachel, Isaac Salomon, Judith, Salomon Liefman, Bernard Liefman, Jacob Liefman en Abraham Liefman. Judith, Abraham Liefman en Jacob Liefman overleden al voor de oorlog. Rachel komt met haar man en dochter om in Auschwitz. De overige drie zonen overleven de oorlog. Het pand wordt in 1943 verkocht aan Willem Brunt, die het blijkbaar verhuurt aan A. de Gelder die in 1944 een vergunning aanvraagt om er een meubelfabriek in uit te oefenen. Na de oorlog wordt de koop ongedaan gemaakt en de 2 percelen in 1948 overgedragen aan de bewindvoerder Van Doorninck, die de belangen behartigt van (de erfgenamen van) David de Wolff. Het straatgedeelte van het perceel wordt in 1952 verkocht aan de gemeente. Het huis en erf worden in 1954 verkocht op een veiling aan Hermanus van Eijk. Details over het rechtsherstel zijn niet bekend.
• Verkoop Rozendaal 15, Gouda
  Het pand aan de Rozendaal 15 is een huis en erf dat op naam staat van vier personen die elk een kwart bezitten: koopman Mozes Jacob Themans (uit Rotterdam), architect Jacob of Jacques van Gelderen (uit Rotterdam), koopman Philip of Frits van Gelderen (uit Antwerpen) en onderwijzeres Roosje Cats (uit Rotterdam). Zij bezitten veel meer panden en percelen in Gouda, als erfgenamen van Izak (Aaron) Cats, een fabrikant die geboren is in 1855 in Gouda en overleden in Rotterdam in 1929. Al deze panden en percelen worden in 1941 onteigend. Uiteindelijk worden er vier daarvan tijdens de Tweede Wereldoorlog verkocht aan verschillende eigenaren: Rozendaal 6, Rozendaal 15, Lange Tiendeweg 57/59 en Stoofsteeg 4. Mozes Jacob Themans overleeft de oorlog en overlijdt in 1956 in Rotterdam. Roosje Cats overleeft eveneens en overlijdt in 1966 in Rotterdam en ook Philip of Frits van Gelderen komt de oorlog door, hij overlijdt in 1960 in Antwerpen. Jacob of Jacques van Gelderen wordt omgebracht in 1944 in Auschwitz. Het pand aan de Rozendaal 15 wordt verkocht aan Gouwenaar en bouwkundige Marinus Burger Middelkoop. Hij koopt meer panden op die oorspronkelijk Joods bezit zijn, namelijk ook Wilhelminastraat 60 (zie hierna). Een stukje straat wordt van het perceel afgescheiden en verkocht aan de gemeente Gouda, vermoedelijk het stoepgedeelte. In 1947 vindt de overdracht plaats, volgens de kadastrale inschrijving “Herstel Rechtsverkeer” en komt het perceel weer in rechtmatig eigendom van de oorspronkelijke vier eigenaren en/of diens erfgenamen.
• Verkoop Wilhelminastraat 60, Gouda
  Het perceel met adres Wilhelminastraat 60 bestaat uit een huis, werkplaats en erf en is aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in eigendom van Sara Frenk, weduwe van Hartog Boeki. Zij zelf woont in Rotterdam. Het huis in Gouda wordt sinds 1932 bewoond door haar broer, Simon Frenk met echtgenote Rachel Cats en dochter Heintje. Aan het begin van de oorlog wordt de straatnaam Wilhelminastraat verboden en veranderd in Vogelenzang. Het gezin wordt al in 1942 gearresteerd. Rachel en Heintje worden vanuit Westerbork op 7 september 1942 op transport gezet naar Auschwitz, waar ze gelijk vermoord worden op 9 september. Simon is dan al van ze gescheiden en wordt omgebracht in dwangarbeiderskamp Seibersdorf. Sara Boeki-Frenk wordt op 1 oktober 1942 vermoord in Auschwitz. Wilhelminastraat wordt net zoals Rozendaal 15 hiervoor in 1943 verkocht aan M.B. Middelkoop, die het in het volgende jaar doorverkoopt aan Dirk Johan Valkhoff, een koopman uit Gouda. In 1948 wordt het perceel overgedragen aan de bewindvoerder van de omgekomen Sara Boeki-Frenk, Jacob Boeki, een koopman uit Brussel en hoogstwaarschijnlijk familie van haar overleden man. In 1954 wordt Wilhelminastraat 60 geveild. Verdere gegevens over rechtsherstel of schikking zijn niet onderzocht.
• Verkoop Lange Tiendeweg 57/59, Gouda
  Het pand aan Lange Tiendeweg 57-59 is wederom een perceel dat op naam staat van vier personen die elk een kwart bezitten: koopman Mozes Jacob Themans (uit Rotterdam), architect Jacob of Jacques van Gelderen (uit Rotterdam), koopman Philip of Frits van Gelderen (uit Antwerpen) en onderwijzeres Roosje Cats (uit Rotterdam). Het pand wordt gehuurd door Coenraad Leeflang die er een café in uitbaat en er zelf woont . In 1943 koopt hij zowel het perceel aan de Lange Tiendeweg als aan de Rozendaal 6 (een pakhuis dat grenst aan de achterkant van het perceel aan de Tiendeweg), eveneens in het bezit van de vier hiervoor genoemde eigenaren. In 1947 worden de twee percelen terug overgedragen aan de oorspronkelijk eigenaren. Verdere gegevens over rechtsherstel of een eventuele schikking zijn niet onderzocht.
• Verkoop Rozendaal 6, Gouda
  Het pand aan Lange Tiendeweg 57-59 is wederom een perceel dat op naam staat van vier personen die elk een kwart bezitten: koopman Mozes Jacob Themans (uit Rotterdam), architect Jacob of Jacques van Gelderen (uit Rotterdam), koopman Philip of Frits van Gelderen (uit Antwerpen) en onderwijzeres Roosje Cats (uit Rotterdam). Het pand wordt gehuurd door Coenraad Leeflang die er een café in uitbaat en er zelf woont . In 1943 koopt hij zowel het perceel aan de Lange Tiendeweg als aan de Rozendaal 6 (een pakhuis dat grenst aan de achterkant van het perceel aan de Tiendeweg), eveneens in het bezit van de vier hiervoor genoemde eigenaren. In 1947 worden de twee percelen terug overgedragen aan de oorspronkelijk eigenaren. Verdere gegevens over rechtsherstel of een eventuele schikking zijn niet onderzocht.
• Verkoop Stoofsteeg 4, Gouda
  Het pand, een pakhuis, aan de Stoofsteeg 4 staat, net zoals de voorgaande adressen, in 1943 op naam van vier personen die elk een kwart bezitten: koopman Mozes Jacob Themans (uit Rotterdam), architect Jacob of Jacques van Gelderen (uit Rotterdam), koopman Philip of Frits van Gelderen (uit Antwerpen) en onderwijzeres Roosje Cats (uit Rotterdam). Het wordt in 1943 verkocht aan de Firma Bernard Verzijl. Na 1945 wordt het pand niet automatisch terug overgedragen aan de oorspronkelijke eigenaren, het blijft geregistreerd op naam van de firma Verzijl. Welk rechtsherstel of minnelijke schikking dan wel hebben plaatsgevonden, is niet nader onderzocht.
• Verkoop Fluwelensingel 32, Gouda
  Het perceel aan de Fluwelensingel 32 met een huis en tuin is aan het begin van de oorlog in bezit van Andries Samuel van Wijnbergen. Hij bezit meerdere percelen in Gouda, waaronder ook het volgende aan de Lazaruskade. Hij woont echter sinds 1935 in het huis aan de Fluwelensingel samen met zijn echtgenote, Carolina Julia Adriana Hamerslag en dochter Andrea Hermina van Wijnbergen. Zijn echtgenote is niet Joods, zijn dochter wordt op de lijst met Joodse inwoners uit 1941 aangeduid als half joods. Door zijn gemengde huwelijk is Andries lange tijd gevrijwaard van vervolging. Toch wordt zijn bezit in 1941 onteigend en geregistreerd in het kadaster. In 1943 wordt het perceel aan de Fluwelensingel verkocht aan Johannes Gerardus Wilhelmus (Jan) Bik, de man van de zuster van Carolina en oom en latere voogd van Andrea. De familie Van Wijnbergen mag daarom blijven wonen in het huis. Een jaar later slaat het noodlot alsnog toe voor Andries zelf. Zijn lichaam wordt gevonden bij een boerderij aan de Ringdijk, nu Provinciale Weg in Moordrecht. Hij blijkt te zijn doodgeschoten door Han de Balvert, zogenaamd bij een poging tot ontvluchten na arrestatie. Zijn vrouw en dochter worden uit het huis gezet, waarna het wordt ingenomen door Duitsers. In 1948 wordt het pand weer officieel overgedragen aan de weduwe van Andries, Carolina Hamerslag.
• Verkoop Lazaruskade 31, Gouda
  Onder het adres Lazaruskade 31 in de Verkaufsbücher blijken 3 kadastrale nummers te vallen in bezit van de hiervoor genoemde Andries Samuel van Wijnbergen. Het betreffen percelen, die bestaan uit schuren, erven, een poort en een werkplaats, tussen de Lazaruskade en Westerkade. Ze worden verkocht aan de firma Koole en Vis in Gouda, die gerund wordt door meubelfabrikanten Johannes Cornelis Koole en Pieter Dirk Vis. De percelen worden in 1948 terug overgedragen aan Carolina Hamerslag die het in hetzelfde jaar terug verkoopt aan de firma Koole en Vis. Verdere details over de overdracht of een schikking zijn niet onderzocht.
• Verkoop Zeugstraat 4, Gouda
  Het pakhuis aan de Zeugstraat 4 is in eigendom bij David Salomon Cats. Hij, zijn echtgenote Anna en zonen Siegfried (Fred) en Benno, wonen voor en in de oorlog op de Lange Tiendeweg 15. Al zijn panden worden onteigend op 14 september 1942, ook Zeugstraat 2. Zeugstraat 4 wordt in 1943 verkocht aan Cornelis Michaelis die het in 1947 weer moet overdragen aan de weduwe van Cats, Anna Cats-van Dijk. Michaelis huurt het pand al sinds de jaren dertig om er een garage in uit te oefenen, garage “Emtax”. Het echtpaar overleeft de oorlog door onder te duiken. David Salomon Cats overlijdt in 1947. In 1960 wordt Zeugstraat nogmaals, maar nu rechtmatig verkocht aan Cornelis Michaelis. Welke schikking er precies is getroffen tussen Anna Cats-van Dijk en Cornelis Michaëlis is niet bekend.
• Verkoop Krugerlaan 35, Gouda
  Het perceel aan de Krugerlaan 35 is tot de onteigening in 1941 in bezit van kaashandelaar Simon Meyer. Het wordt in 1944 verkocht aan kruidenier Daam Broer, evenals het hierna volgende adres Krugerlaan 87. In 1949 wordt voor beide percelen rechtsherstel toegepast en komen ze weer in handen van de oorspronkelijke rechtmatige eigenaars. Samuel Meyer heeft de oorlog overleefd, zijn echtgenote Helena Troostwijk is overleden in Wageningen in 1944, zoon Bertus Samuel en dochters Roosje en Jacoba Keetje zijn allemaal vermoord in Auschwitz. Samuel Meyer trouwt na de oorlog met Sara Teixeira de Mattos, de voormalig directrice van het Joods Bejaardentehuis, die eveneens de oorlog heeft overleefd. In 1945 en 1946 wordt het huis echter nog bewoond door een andere familie, het duurt even tot volledig rechtsherstel heeft plaatsgevonden en Samuel en Sara kunnen gaan wonen aan de Krugerlaan. Welke schikking er precies heeft plaatsgevonden, tussen Daam Broer, Samuel Meyer en de huurders, is niet bekend.
• Verkoop 10m² Stoep, Gouda
  Op basis van de index op eigenaren kon L. van Broek geïdentificeerd worden als Levie of Leo van Broek. De verkochte 10 m2 stoep blijkt onderdeel uit te maken van het perceel C 3280, dat in 1941 onteigend wordt. In 1944 koopt de gemeente Gouda deze stoep voor 0,10 cent. Het wordt afgesplitst van perceel C 3280, dat een nieuw nummer krijgt, C 3576, huidig adres Rozendaal 9 - 13. Dit kadastrale nummer wordt na de oorlog weer overgedragen naar de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaar Leo van Broek en wordt in 1954 geveild. Het stoepgedeelte gaat uiteindelijk op in het nummer nieuwe C 3580, dat na meerdere samenvoegingen nu C 4597 betreft, dit is de gehele straat en het grootste deel van de stoep in de Wilhelminastraat en Rozendaal.
• Verkoop Gravin Jacobastraat 15, 29, 31, Gouda
  Alida Croiset-van Dijk, geboren in 1879 in Rotterdam en sinds 1926 weduwe van Heiman Croiset, bezit drie huizen in Gouda op de Gravin Jacobastraat 15, 29 en 31. Zelf woont ze in Scheveningen, op de Neptunusstraat 144. Ze heeft de huizen gekocht kort na de bouw van de Gravin Jacobastraat in 1935 en verhuurt ze. Op 15 september 1942 worden de panden onteigend en als zodanig ingeschreven in het kadaster. Op 3 december 1943 worden de drie huizen verkocht voor in totaal 12000 gulden aan Marinus Andries Coster en voor Gerardus Jacobus Aloysius Lavigne, respectievelijk een bouwkundige en een ambtenaar uit Den Haag. In dienstjaar 1949 worden de drie panden weer ingeschreven op naam van Alida. Zij is echter al op 10 september 1942 in Auschwitz vermoord. Volgens een erfrechtverklaring zijn er vier erfgenamen, twee neven, een nicht en een broer. Van de broer is in 1949 tijdens het opstellen van de verklaring nog niet duidelijk is of hij de oorlog heeft overleefd, maar later blijkt dat hij in oktober 1942 al in Auschwitz is vermoord. Een van de erfgenamen Heiman van Lier is tevens de bewindvoerder over haar boedel. De drie huizen worden in 1952 verkocht op een veiling voor totaal 17600 gulden.
• Verkoop Krugerlaan 87, Gouda
  Het pand is in eigendom bij Samuel Joseph Vroman sinds 1918. Het wordt op 15 september 1942 onteigend en vervolgens in 1944 verkocht aan Daam Broer. Samuel Joseph Vroman is dan al overleden in Bussum op 5 januari 1942. Zoon Jaap was net voor de oorlog naar Israël geëmigreerd, zoon Leo was terechtgekomen in Nederlands-Indië en overleefde daar internering. Echtgenote Anna Vromen wordt gearresteerd en komt via Westerbork in Theresienstadt terecht, waar ze weet te overleven. In de oorlog wordt het huis verhuurd aan anderen. Na de oorlog wonen David Salomon Cats, echtgenote Anna Cats-van Dijk en zonen Fred en Benno er. In 1949 wordt het pand officieel overgedragen aan de erfgenamen van Samuel Joseph door Daam Broer volgens een besluit van de Raad voor het Rechtsherstel. Het pand wordt in 1955 door Anna Vromen en haar zoons Leo en Jaap verkocht. Zij wonen dan allemaal al niet meer in Nederland.
• Verkoop Markt 28, 29, Gouda
  Het pand Markt 28-29 is in eigendom sinds 1903 bij Meijer Monasch. In 1934 verhuist hij naar Rotterdam, maar het pand blijft in zijn eigendom. Het wordt onteigend op 15 september 1942. Monasch wordt gearresteerd in Rotterdam op 5 oktober 1942 en vermoord in Auschwitz op 19 oktober 1942. Zijn echtgenote is al voor de oorlog overleden, ze hebben één dochter Sophia Roza Monasch die op 2 juli 1943 in Sobibor wordt vermoord. In ieder geval twee broers van Meijer Monasch hebben de oorlog overleefd. Volgens de Verkaufsbücher wordt het pand Markt 28-29 verkocht in 1944 aan de gemeente Gouda. Deze verkoopt het pand in 1984. Zie verder paragraaf 3.2.
• Verkoop Okkernootstraat 208/212, Loosduinen
• Verkoop Kapelstraat 15-15a, Wageningen
• Verkoop Kloosterstraat 12, Oldenzaal
• Verkoop L. v. Leeuwensteijn 90, Voorburg