Straten Gouda
Goudse kaarten, plattegronden en stadsgezichten
Gouda (NL) maps, plans and cityscapes
Kadastrale kaart (verzamelplan) Gouda (1811-1832)
Kadastrale kaart 1811-1832: verzamelplan Gouda, Zuid Holland
RCE / Kadastrale kaarten 1811-1832 / Verzamelplans
Kaart van de binnenstad (1583)
Interieur, kaart van de binnenstad uit 1583
Dukker, G.J. - Fotograaf (ORIGINEEL GEMEENTEARCHIEF GOUDA)
Gemeente-Atlas van Nederland naar officieele bronnen bewerkt, Gouda (1865-1870)
Nummer toegang 4.EKR, inventarisnummer 34D
Gevelstenen
Kattensingel
Cattecingel
Kattecingel
Katte Cingel
Kattencingel
Kattesingel
Tussen Potterspoort en Kleiwegspoort
Tuijncingel
Thuyn-Cingel
Deze singel dankt zijn naam indirect aan Jan (de) Katten), een grond- en huiseigenaar, tevens bleker, die vermoedelijk aan deze singel bij de tegenwoordige Kleiwegsbrug woonde. Het Verleyboek van 1511, Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 322, geeft een aanwijzing in die richting. De brug, die de verbinding vormde tussen deze singel en de Blekerssingel (voor 1938) komt reeds in het begin van de 16de eeuw voor, zowel onder de naam van Kattenbrug als van Bleekers- of Hoge brug. Aanvankelijk droeg ook deze singel geen bepaalde naam, maar werd hij aangeduid als de Cingel tussen Potterspoert ende Cleywechspoert. Pas in het begin van de 19de eeuw komt de naam Kattensingel in gebruik. Deze naam werd ontleend aan de Kattenbrug en dus niet rechtstreeks aan de naamgever van deze brug. Volgens de Ordonnantie en reglement op de Vroedkunde van 1756 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 304, fol. 364) werd deze singel Thuyn-Cingel genoemd, vermoedelijk omdat vele Goudse burgers daar een buitentuin bezaten: de laatste dezer tuinen verdween bij de aanleg van de Van Swietenstraat in 1921.
Genoemd naar de Kattenbrug, die tot 1959 de singel verbond met het Bolwerk. De brug was op zijn beurt genoemd naar Jan (de) Katte(n), een 16e eeuwse grond- en huiseigenaar, tevens bleker, die aan deze singel woonde. De brug komt al in het begin van de 16e eeuw voor, zowel onder de naam van Kattenbrug als van Bleekers- of Hoge brug.
van het Bolwerk naar het Kleiwegplein
Vermeld in 1757 (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 21, 31 juli)
BAGSV, nummer BAGSV1236 (1-11-2013)
Regentesseplantsoen
Kattensingelplantsoen
Regentessenplantsoen
Genoemd naar H.M. Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, prinses van Waldeck-Pyrmont koningin der Nederlanden, regentes van het koninkrijk van 23 november 1890 - 31 augustus 1898.
Genoemd naar Adelheid Emma Wilhelmina Theresia (1858 - 1934), prinses van Oranje-Nassau, prinses van Waldeck-Pyrmont, echtgenote van koning Willem III en koningin-regentes der Nederlanden van 1890 tot 1898. Na het overlijden van zijn eerste vrouw Sophie van Württemberg in 1877, hertrouwde Willem III in 1879 met de 41 jaar jongere Emma. Op 31 augustus 1880 werd hun dochter en troonopvolgster Wilhelmina geboren. In 1980 werd Emma tweemaal als regentes beëdigd: eerst voor haar zieke man en na diens overlijden voor haar minderjarige dochter. Tot Wilhelmina's achttiende verjaardag in 1898 was Emma als regentes het eerste vrouwelijke staatshoofd van Nederland. Na de troonsbestijging door Wilhelmina zette Emma zich in voor de bestrijding van tuberculose, toen volksziekte nummer 1, en deed zij veel aan liefdadigheid.
van de Lage Gouwe langs de Kattensingelgracht naar de Kleiweg
Raadsbesluit, nummer 25 (19-04-1901)
Regentesseplantsoen (Q19463643 in Wikidata)
Kijk en vergelijk: zo zag het Regentessenplantsoen er vroeger uit (met slider)
Nieuwehaven
Nieuwe Haven
Nieuwe Haven (Zevenhuizer Watertje)
Nieuwe havenstraat
Nieuwe-Have
Nieuwenhaven
Nieuwe haeven
Nieuwe-Haeven
De Nieuwehaven is omstreeks het midden van de 14de eeuw gegraven, waarschijnlijk in dezelfde tijd waarin ook de eerste stadsuitleg is begonnen. Blijkbaar vereiste de steeds toenemende scheepvaart, met name de binnenvaart, uitbreiding van aanlegplaatsen binnen de stad. De naam Nieuwehaven moet worden gezien ter onderscheiding van de Haven, die reeds bestond. Die steghe van de nuwe haven komt voor in een rentebrief van 1366 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 73). Opgemerkt moet nog worden dat het deel van de Nieuwehaven (noordwestzijde) tussen de Vrouwevestesteeg en de (voormalige) Portemonnaie in 1788 wordt vermeld als Breedstraat. Deze naam komt ook in 1874 nog voor. Ook het Adresboek van 1900 spreekt nog van Breedestraat en dat van 1902 van Breedstraat. Op de plattegrond van 1894 staat laatstgenoemde gedeelte aangeduid als Baanstraat. Langs het water stonden hier zeven huizen: vandaar de naam Zevenhuizensche Watertje (Bevolkings register 1840, fol. 148). Er is van deze zeven huisjes o.m. sprake in Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 19 (15 juli 1673). Het water van de Nieuwehaven werd in 1939-1940, ondanks vele protesten uit de burgerij, krachtens een raadsbesluit van 24 maart 1938 gedempt.
Genoemd naar de nieuwe haven die omstreeks het midden van de veertiende eeuw is gegraven, waarschijnlijk in dezelfde tijd waarin ook de eerste stadsuitleg is begonnen. Blijkbaar vereiste de steeds toenemende scheepvaart, met name de binnenvaart, een uitbreiding van aanlegplaatsen binnen de stad. De naam Nieuwehaven is gegeven ter onderscheiding van de Haven, die reeds bestond.
van de Kleiwegstraat naar de Lage Gouwe
Gouda, buurt 10, Nieuwe Markt e.o. (BAG)
Vermeld in 1365 als nuwe haven (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 62)
B&W besluit, nummer 529411 (22-04-2008)
Vrouwesteeg
Vrouwensteeg
Vrouwe steech
Sprincwijkersteeg
Willitgen Dircxsteeg
Sprinwijkersteeg
Liefvrouwkensteech
Sprinckwijkersteghe
Springwijk
Willytgen Dircxzsteghe
Sprincwijc
Sprinwyck
Sprincwikersteeg
Sprinwijc
Springwijck
Sprinckwickersteeg
Springh wijck
Nyeuwe vrouwesteeg
Sprintwijk
Genoemd naar de Onze-Lieve-Vrouwekapel, die omstreeks 1492 aan deze steeg, op de hoek van de Nieuwehaven was gebouwd en die (behalve de toren) omstreeks 1585 werd afgebroken. Onder de naam Liefvrouwken- steech wordt zij vermeld in 1592 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, fol. 62 v). Tevoren werd zij aangeduid als Sprinckwijkersteghe (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 102, 1374), Sprintwijk (Regestenlijst Weeshuisarchief 116, 1378) en als Willytgen Dircxzsteghe (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 61, 1365). Een verklaring voor de naam Springwijk is niet bekend. In 1491 staat alleen: in Sprincwijc in onse steghe”. De naam is na de bouw van de kapel (in de jaren 14891497) geleidelijk in het vergeetboek geraakt.
Genoemd naar de voormalige Onze-Lieve-Vrouwekerk op de hoek van deze steeg en de Nieuwe-haven, die op de toren na in 1585 werd afgebroken. In 1754 moest de fundering van de toren worden verstevigd en werden er steunberen aangebracht om verdere verzakking te voorkomen. Ook werd de spits weer rechtgezet. In 1957 was de bouwkundige staat van de torenspits dermate verslechterd, dat deze moest worden verwijderd. Het duurde vijf jaar voor er een nieuwe spits, een kopie van de oude, op de toren kon worden geplaatst. De klok in de toren dateert uit 1590 en is gemaakt voor de Sint-Janskerk door de Utrechtse klokkengieter Thomas Both. Via de Potterspoort is de klok in 1683 in de Vrouwetoren terecht gekomen. Zie ook Vrouwepoort.
van de Turfmarkt bij de Vrouwebrug tot de Nieuwe Haven
Vermeld in 1494 als onse [Lieve Vrouwe]steghe (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 319, fol. 171)
Kleiweg
Cleywech
Kleijweg
Cleijwech
Cleywegh
Cleijwegh
Op te Cleijwech
Bloemendaalseweg
Deze straat dankt haar naam aan haar ligging op de kleistrook, die de Gouwe langs haar oostelijke oever in de loop der eeuwen heeft aangeslibd. Zij vormde eertijds de verbinding van de nederzetting bij de Gouwemond met de dorpen Waddinxveen, Boskoop en de Rijnstreek. Zij liep aanvankelijk door tot aan de Gouwe. Volgens S.H. van der Kraats sr. werd in de volksmond het gedeelte van de Kleiweg vóór de nummers 86-108 Magere Varkensmarkt tegenstelling tot de Vette Varkensmarkt. (De Vette Varkensmarkt werd reeds genoemd in 1675 Trouwboek 19, 13 september). De naam Kleiweg werd in het verleden ook gebruikt voor de Bloemendaalseweg, zelfs nog op de in 1935 door de Streekvereniging voor vreemdelingenverkeer Centrum Gouda' uitgegeven kaart. Volgens een keur van de polder Bloemendaal uit 1834 begon deze Kleiweg aan het noordeinde van het Draafpad (tegenwoordig Ridder van Catsweg, zie aldaar) en eindigde aan den brug bij den ouden baars (een kleine herberg). De Kleiweg telde verscheidene, oorspronkelijk bewoonde poortjes of stegen, waarvan de meeste thans afgesloten zijn. Aan de westelijke kant de Molensteeg (Molenpad) en een 5;steeg zonder naam tussen de nrs. 39 en 4 aan de oostelijke kant tussen de Korte Vest en de Nieuwstraat: het Magdalenapoortje, het Haagsche Poortje, de Boslandersteeg en de Wintersteeg.
Genoemd naar de ligging van de straat op de kleistrook, die is aangelegd met klei uit de Hollandsche IJssel. Voor de eerste ontginning van wat tegenwoordig het zuidoostelijk deel van Gouda is, was de Gouwe de natuurlijke westgrens. Voor een latere ontginning ten noorden van de Tiendeweg ontbrak deze natuurlijke grens. In plaats van de loop van de Gouwe aan te houden en zo de ontginning naar het westen op te schuiven, heeft men een kunstmatige kade aangelegd om een rechthoekig ontginningsgebied te verkrijgen. Dit betreft niet alleen de huidige Kleiweg, maar ook de in het verlengde ervan gelegen Ridder van Catsweg en de Bloemendaalseweg (die op oude kaarten wordt aangeduid als Cleijweg). Deze kade fungeerde dus ook als weg; het ‘deel’ Kleiweg is tegenwoordig Gouda's drukste winkelstraat.
van de Hoogstraat tot aan de Kleiwegbrug (Regentesseplantsoen)
Vermeld als Cleywech in 1333 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 4)
Nieuwe Markt
De naam houdt verband met de uitbreiding van de marktruimte, die in 1911 tot stand kwam. Het plein is ontstaan op de grond van het voormalige Agnietenconvent, waarvan de kapel nog het enige overblijfsel is. Ten zuidoosten van deze kapel was vóór 1911 een grachtje, dat het water (zijl) aan de zuidwestzijde van de Vogelenzang (Wilhelminastraat), welke destijds doorliep tot aan de Varkenmarkt, verbond met dat van de Zeugstraat. Dit grachtje was het Agnietenwatertje, in de volksmond (naar de in de Agnietenkapel gevestigde lommerd) het Lommerdse watertje genoemd. Ook het straatje langs de zuidoostelijke oever heette het Agnietenwatertje. Vroeger heette dit straatje evenwel Blinde Bettensteghe (Regestenlijst Kloosterarchieven 122, 1383; Regestenlijst Leprooshuisarchief 29, 1388. Blinde Ludenstraat) en Dirc Keylensteghe (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 14 v‚, 1935).
Genoemd naar de uitbreiding van de marktruimte, die in 1911 tot stand kwam. De naam is gegeven ter onderscheiding van de al eeuwenoude Markt.
plein omgeven door de Zeugstraat, de Lem Dulstraat, de Agnietenstraat, de Nieuw-straat en de St. Anthoniestraat
Raadsbesluit d.d. 15 december 1911
B&W besluit, nummer 17651 (2-12-1980)
Turfmarkt
Turffmarct
Turfmarckt
De naam spreekt voor zich zelf. De turf uit de Moordrechtse, Waddinxveense en Sluipwijkse venen werd hier ter markt gebracht. Toen omstreeks de helft der 16de eeuw de aanvoer zo groot werd, dat dit marktterrein geen voldoende ligplaats meer bood voor de turfschepen en dus voor de handel in dit produkt, werd het verzoek gedaan om de markt naar de Raam te verleggen. In vroeger tijd hadden verscheidene gedeelten van de Turfmarkt, die in de 14de eeuw reeds aan beide zijden bebouwd was, eigen namen. Aan de noordwestzijde van het water: 1.de Vercke- ofte Elsmarct, van Sint Antheunisbrug tot Vrouwensteeg (Inventaris Archief Sint-Janskerk 15, fol. 37 v., 1333). 2. Hon(t/d)scoop, van de Vrouwensteeg tot de Lange Dwarsstraat (Vuilsteeg). Eerste vermelding als zodanig in 1343 (Regestenlijst Kloosterarchieven 8). Ook nog op de Gemeente-Atlas van J. Kuijper (ca. 1867). 3. Turfmarct, van de Lange Dwarsstraat tot de Gouwe. Aan de zuidoostzijde: 4. Tevecoop, van de trappenbrug bij de Naaierstraat tot de Gouwe. Eerste vermelding als zodanig in 1343 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 10). Ook nog bij Kuijper (1867). Van deze indeling, die voorkomt op de plattegrond van Blaeu (1649), werd weleens afgeweken. Zo wordt bijv. Hondscoop ook aangegeven als te beginnen bij de Kleiweg (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 1883). In het eigenboek van 1592 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, fol. 77 v) wordt gesproken van de Turfmarkt of Honscoop”en ook (fol. 85 v) van “Honscoopt” of “Elsmarct”. Terecht noemt De Lange van Wijngaerden op zijn geconstrueerde plattegrond van 1270 de gehele noordwestzijde Hontscoop. De naam Varkensmarkt spreekt voor zichzelf; zij verviel toen in het midden van de 17de eeuw een nieuw marktterrein voor deze dieren in gebruik werd genomen. De naam Els- of Elzenmarkt bleef behouden tot 1908. Op deze markt werden de elzetakkenbossen, die o.m. door de bakkers werden gebruikt, aangevoerd. Elzen vormden destijds een belangrijk deel van de houtstand in de omgeving van Gouda. Ookk de naam Eiermarkt schijnt voor dit deel van de Turfmarkt in gebruik te zijn geweest. De betekenis der namen Hontscoop en Tevecoop, die reeds in 1391 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 8 en 5) voorkomen, staat niet geheel vast. Er is waarschijnlijk enig verband met de verschillende coopen in Zuid-Holland en Utrecht. Dit zijn terreinen, die voor ontginning werden uitgegeven. Het water van de Turfmakrt was de oorspronkelijke stadsgracht tussen de Hoogstraat en de Gouwe. De betekening van de Hon(t)s en Teve valt slechts te gissen. Met ‚hons wordt wel houtgewas aangeduid.
Genoemd naar de turfmarkt, die hier tot het midden van de zestiende eeuw werd gehouden. Turf is gedroogd veen dat vroeger als brandstof werd gebruikt, zowel voor huishoudelijk als voor industrieel gebruik. Vooral het veen ten westen van Gouda leverde hoogwaardige turf op. Gouda was Hollands grootste turfmarkt en overslaghaven, goed voor bijna de helft van de export naar de Zuidelijke Nederlanden. Honderden miljoenen tonnen turf zijn tussen de dertiende en de twintigste eeuw in Gouda verscheept. Toen aan het begin van de zestiende eeuw de Goudse bierbrouwerij en bierexport sterk afnamen, zijn de lokale schippers turf gaan vervoeren. Rond 1580 waren er ruim vijfhonderd Goudse turfschippers. Zij voeren vaak op vaste trajecten naar Zeeland, Brabant en Vlaanderen en vervoerden naast turf ook wel passagiers. De turfhandel vond aanvankelijk plaats langs de eerste stadswallen. Na de stadsuitbreiding van 1350 groeide de turfopslag uit van de Turfmarkt naar de Raam en de Nieuwehaven, om rond 1580 te verhuizen naar de Turfsingel en het gebied ten oosten van het kasteel. Langs de Turfmarkt kwamen toen bedrijven en woningen te staan.
de noordwestzijde (even zijde) loopt van de Kleiweg tot de Lage Gouwe bij de Crabethbrug; de zuidoostzijde (oneven zijde) van de Bauwstraat tot de Lage Gouwe
Vermeld als Turfmarct in Tevecoep in 1539 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 568)
B&W besluit, nummer 529411 (22-04-2008).
Achter de Waag
Achter de waech
De naam is voortgekomen uit de plaatselijke situatie. Tot 1950 behoorde Achter de Waag tot de nummering van de Markt. Deze verbinding tussen Markt en Zeugstraat was er nog niet in 1668, toen ons prachtige monumentale Waaggebouw verrees. Het oude Waaggebouw was ter plaatse ingebouwd in de straatwand. Wel was er tussen dit gebouw en hotel De Zalm een doodlopende poort, die de Wittesteeche of Heyligen Geeststeeche werd genoemd (Aantekeningen De Lange van Wijngaerden). De naam Achter de Waag komt voor in 1588 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, fol. 79).
Genoemd naar de ligging van het plein achter de Waag.
plein ten noorden van de Waag, van de Markt naar de Zeugstraat
Zeugstraat
Zeugestraat
Zoechstraat
Seugstraet
Souchstraat
Suechstraat
Zoechstaet
Soghestraat
Zoeghestraat
Zogestraat
Zevestraat
Soghstraet
Zoichstraat
Sevestraet
Zoghestraet
Zevenstraat
T'seuchstraet
Raemwech
Soeghestraat
Raemweg
Raemstraet
Aan het eind van de Sint Anthoniestraat stonden tot 1577 het Sint-Anthoniegasthuis en -kapel. Walvis meent dat de nabijgelegen Varkenmarkt en de Zeugstraat aanleiding Zijn geweest tot het stichten van dit gasthuis Het varken behoorde tot de attributen van de H. Anthonius, de kluizenaar. (Zeug, sogh, soegh, is de varken.) In de 13de en 14de eeuw werden de Sint Anthoniestraat en de Zeug(en)straat aangeduid met de naam Raemwech. In een rentebrief van 1351 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 19) leest men Raemwech = Soeghestraat. De Raemweg 1341 (Regestenlijst Weeshuisarchief 9), de Raemstraet in 1351 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 22). De naam Raemstraet wordt nog gebruikt in 1403 (Nieuw Kerkarchief van na 1574, nr. 13). Ook de namen Soghstraet en Zoghestraet komen voor (1367, rentebrief Archief St.-Janskerk). In de volksmond werd de straat nog in de 20ste eeuw Zevenstraat genoemd. Als Sevestraet wordt zij aangeduid op de kaart van Blaeu (1649) en ook vermeld in het trouwboek van 1665 (R.B.S., 18, blz. 114). Bij schrijven van Burgemeester en Wethouders van 4 september 1950 werd de naam Zeugestraat veranderd in Zeugstraat.
Genoemd naar de herkomst van deze naam is niet duidelijk. Een zeug is een vrouwelijk varken en het varken behoorde tot de attributen van de Heilige Anthonius. De naam Zeugstraat kan dus verband houden met de Sint-Anthoniekapel en het Sint-Anthoniegasthuis die aan de Kleiweg stonden. Een andere mogelijkheid is dat de Zeugstraat haar naam ontleent aan de omstandigheid dat langs deze straat de varkens naar de varkensmarkt werden geleid.
van de Lange Tiendeweg naar Achter de Waag en de Nieuwe Markt
Vermeld in 1330 als Souchstraet (Regestenlijst Gasthuis-Archief 5).
Besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 4 september 1950.
Markt
Groote Markt
Tegen het einde van de 14de eeuw had de stad zich zó belangrijk uitgebreid, dat overheid en poorters hun aandacht gingen schenken aan nieuwe eisen op economisch en stedebouwkundig gebied. De behoefte aan een aan de eisen van die tijd voldoend marktterrein deed zich steeds meer gevoelen. Men begreep, dat het middelpunt der stad verplaatst moest worden. De singelgrachten waren omstreeks 1350 gegraven en met de uitbreidingen naar het oosten en naar het westen was een begin gemaakt. Er ontstond een nieuwe stad, ter onderscheiding van de bestaande kern langs het water van de Haven en de Gouwe. Ter uitbreiding van het reeds bestaande marktterrein (waarvoor tot dat tijdstip in hoofdzaak de tegenwoordige rijwegen van de Markt werden benut) en ter verkrijging van een bouwterrein voor een nieuw stadhuis, werd in 1395 van de graaf van Blois het tussen de genoemde rijwegen gelegen driehoekige moerassige stuk grond (ook wel aangeduid als die polre (polder) int marctvelt) aangekocht. De straten om dit marktveld droegen eigen namen. De boogvormige straat aan de noord- en noordoostelijke zijde heette Regenboog. De naam Regenboog komt reeds voor in 1331 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 3). Het gedeelte aan de westzijde heette in 1323 reeds de Coeystrate (Regestenlijst Gasthuis-Archief 3). Vermoedelijk werd deze straat zo genoemd omdat hierlangs het slachtvee werd gedreven naar die hoek van de Markt waar de koeien- markt werd gehouden. Aan deze straat stond de pael, de plaats waar ieder voor de slacht bestemd stuk vee gekeurd moest worden. In 1781 ís nog sprake van de Koestraat aan het Marktveld (Eigenboek Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 384, fol. 117). De naam Koestraat bleef zelfs tot in het begin van de 20ste eeuw in de volksmond gehandhaafd. De straat aan de zuidoostelijke zijde heette Botermarkt (Buttermarct). Hier werden de zuivelprodukten - in het bijzonder de boter - ter markt gebracht. Dit gedeelte werd echter in 1330 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 2) en nog lang daarna de Oudelle (in den Delle-Doudelle) genoemd en ook in de 16de eeuw (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, 1587, fol. 10) wordt nog gesproken van de Bottermarct of d'oude delle. Deze naam kwam ook voor in andere steden en betekent een dal, del of laaggelegen terrein. De Markt is inderdaad een der lager gelegen delen van de binnenstad. De namen Regenboog en Botermarkt werden nog to in het begin van de 20ste eeuw (Goudsche Adresboeken vóór 1909) gebruikt. De rest van de marktbebouwing werd als Markt aangeduid. In het Adresboek van 1909 wordt de bebouwing aan het gehele plein Markt genoemd. In de volksmond (en ook nog op de kaart in de Gemeenteatlas van J. Kuiper (1865-1882) en een gids voor Gouda van 109 werd ook de naam Groote Markt gebruikt.
Genoemd naar de markten (jaar-, week-, paarden-, rundvee-, varkens-, warenmarkten enzovoorts) die hier werden en worden gehouden. De drie straten om de markt hadden in het verleden eigen namen. De noord/noord-oostzijde werd de Regenboog genoemd, de westzijde de Koestraat en de zuidoost-zijde de Botermarkt. Deze namen dateren uit de veertiende eeuw, maar werden nog tot in de twintigste eeuw gebruikt.
driehoekig plein en centrum van de stad, genummerd van de Wijdstraat (bij de Kerksteeg) naar de Wijdstraat (bij de Korte Groenendaal), tegen de wijzers van de klok in
Vermeld als het marctvelt in 1368 (Leenkamer Holland, fol. 119v)
Achter de Kerk
Achterde Kerk
Agter de Kerk
Achter de Sint Janskerk
Achter de Sintjanskerk
Kerkrooster
Kerckenhuijsges
die Kerckstrate
Kercsteeghe
Oorspronkelijk werd met deze naam het open terrein aan de zuidzijde van de St.-Janskerk aangeduid. Het straatdeel aan de noordzijde van de kerk droeg vroeger vermoedelijk de naam Tiendeweg. Deze kwam buiten gebruik tengevolgde van de aanleg van de Korte Tiendeweg, die een verbinding tot stand bracht tussen de Markt en de (Lange) Tiendeweg. In oude archivalia komt deze straat, voor zover de noordzijde betreft, in 1359 voor als die Kerckstrate (Regestenlijst Weeshuisarchief 34), in 1394 als Kercsteeghe (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 1lv). Voordat de bebouwing aan de zuidwestelijke zijde van de Korte Tiendeweg tot stand kwam, werd het deel van het kerkplein ten noorden van de kerk aangeduid als die kercroester (Regestenlijst Kloosterarchieven 406 (1450), zie ook Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 331, fol. 161 v). Deze naam bleef tot in het begin van de 19de eeuw bewaard. Deze naam houdt verband met de aanwezigheid van ijzeren roosters in de toegangen tot de kerk; deze waren noodzakelijk om honden, varkens en ander vrij rondlopend vee te verhinderen op het kerkplein te komen; zij duidden bovendien de grens tussen het geestelijk en het wereldlijk gezag aan. In het register op ’t middel van begraven (Regestenlijst Gasthuis-Archief 7) wordt d.d. 25 mei 1740 gesproken van het eilandje Achter de Kerk.
Genoemd naar de ligging van de straat om ('achter') de Sint-Janskerk.
langs de noord-, de west- en de zuidzijde van de Sint-Janskerk, van de Lange Tien-deweg en de Kapelbrug naar de Koorbrug
Vermeld in 1364 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 54).