kerken
religieuze gebouwen
Kerkgebouw Vrij-Evangelische gemeente
Voormalige Joodse synagoge
Tot aan het eind van de achttiende eeuw wordt het joden niet gemakkelijk gemaakt om zich in Nederland te vestigen, laat staan om er een toekomst op te bouwen. Dat verandert in de Franse tijd, als met de staatsregeling van 1798 aan alle religies vrijheid van godsdienst wordt verleend. Dan kan er ook in Gouda een gemeente ontstaan. Op 14 december 1798 kopen Abraham Sanders en Simon Joseph het kerkgebouw van de Doopsgezinde gemeente aan de Turfmarkt 23. De koopsom bedraagt ƒ 800,-. Er wordt ƒ 350,- geleend, waarvan tegen een rente van 4 % jaarlijks vijftig gulden wordt afgelost, voor het laatst op 1 mei 1806. Op 28 november 1823 verzoeken twee gemeenteleden aan Gedeputeerde Staten om de bouwvallig geworden synagoge te mogen verkopen en een nieuwe te bouwen. Het bij de sloop van de oude synagoge vrijgekomen materiaal brengt ƒ 510,- op. Door middel van collecten, inschrijving en voorschotten is inmiddels ƒ 5000 bijeengebracht. De leraar Mozes Monasch reist zelfs naar Engeland om gelden in te zamelen. Na verkregen toestemming door het gemeentebestuur, kan met de bouw van een nieuwe sjoel worden begonnen. Tijdens de bouwperiode vinden de diensten plaats in de Looihal aan de Jeruzalemstraat (de voormalige kapel van het Collatiehuis) die door de gemeente voor dit doel is afgestaan. Op 7 september 1827 nodigen de parnassijns (kerkmeesters) van de Nederlandsch Israëlitische gemeente burgemeester en wethouders van Gouda uit om het inwijdingsfeest op 14 september bij te wonen. De invitatie wordt dezelfde dag nog aangenomen, het moet die dag een hele drukte zijn geweest aan de smalle gracht met zijn vele turfschepen. In 1843 wonen er in Gouda 320 joden, de synagoge heeft twee bijkerken: een in Schoonhoven en een in Woerden. In 1927 wordt op grootse wijze het eeuwfeest van de synagoge gevierd, waarbij veel geschenken worden ontvangen. Niemand kan dan vermoeden dat er vijftien jaar later op wrede wijze een eind gemaakt zal worden aan het leven van de joodse stadsgenoten. Sinds de Duitse inval in 1940 gelden voor hen allerlei beperkende maatregelen, maar het ergste moet nog komen. In oktober en november 1942 worden Goudse joden in groepen weggevoerd, in 1943 gevolgd door de bejaarde bewoners van het Centraal Tehuis en nog 45 andere joden. Van het interieur van de synagoge blijft weinig over, hetzelfde geldt voor het schoollokaal en het rituele bad. De inventaris wordt geroofd, waaronder vijf voorhangsels van de ark en acht thorarollen. Alleen de omlijsting van de ark waarin de thorarollen worden bewaard is dan nog intact. Na enige jaren van leegstand wordt op 21 juni 1950 de synagoge met nog twee woonhuizen verkocht aan de Vrije Evangelische gemeente voor ƒ 48.000,-. Voorwaarde is dat de Hebreeuwse tekst op het kerkgebouw wordt verwijderd of bedekt. In museumgoudA worden nog enkele rituele voorwerpen bewaard: siertorens van de thorarollen, jads of handwijzers een Estherrol en de chanoekalamp. Aan de deur van de voormalige synagoge is op 9 september 1997 een plaquette onthuld van de kunstenaar Ralph Prins. Het stelt het Goudse stadswapen voor met vijf in plaats van de zes sterren, één is er gevallen als symbool voor het verlies van het joodse deel van de Goudse bevolking.
Synagoge
Vrije Evangelische Kerk
Rijksmonument 16930 - Kerk, Turfmarkt 23
De synagoge (Goudse Canon via Wayback Machine)
H. van Dolder - de Wit (Groene Hart Archieven via Wayback Machine)