religieuze gebouwen
kapellen
Onze Lieve Vrouwetoren
Aan de Nieuwehaven staat eenzaam een toren die nog herinnert aan de Onze Lieve Vrouwenkapel die daar vroeger stond. In 1493 gaf de Rozenkransbroederschap opdracht tot de bouw, die in één campagne werd voltooid. De leden voerden zelf het beheer en waren kennelijk kapitaalkrachtig genoeg om zo'n kerkgebouw van flinke omvang met elkaar te financieren. Het was volgens Walvis een driebeukige ruimte met een nok die tot de hoogte van de klokkenzolder reikte. Op doordeweekse dagen was er een school in het gebouw gevestigd. Arme kinderen ontvingen hier kosteloos les in lezen en godsdienst. Tegen de kerk waren kleine huisjes gebouwd en er lag een kerkhof. Het was de meest imposante van alle stadskapellen. Bij de Opstand van 1572 liep de kapel schade op door vandalisme. Nadat de Sint-Janskerk was gesloten hielden de protestanten hier zonder toestemming van de magistraat op 8 juli hun eerste openbare godsdienstoefening, een jaar later kregen zij de Sint-Janskerk toegewezen. De kerk werd kort voor 1585 afgebroken, maar de toren, toen bestaande uit vijf geledingen, bleef behouden. In 1683 plaatste men er een uurwerk met slagklok in, afkomstig uit het carillon van de Sint-Janskerk. De inscriptie luidt: 'Si Deus pro nobis quis contra nos, Thomas Both me fecit 1590' (Als God voor ons is, wie is dan tegen ons. Thomas Both heeft me gemaakt in 1590). In 1754 maakte een verzakking van de toren bouwkundig ingrijpen noodzakelijk. Het werk werd gegund aan de meester-vijzelaar Hendrik Kuijter uit Amsterdam. Hij versterkte eerst de fundering en bracht vervolgens twee steunberen aan. Daarop liet hij zo veel stenen aanmetselen dat de toren weer rechtop leek te staan. De galmgaten die op de vierde verdieping werden aangetroffen verving hij door kleine venstertjes. Tot slot zette men de spits rechtop. Dat bleek voor twee eeuwen voldoende, toen bleken nieuwe maatregelen onvermijdelijk. In 1957 was de toren opnieuw verzakt, de spits werd uit veiligheidsoverwegingen alvast verwijderd . Vijf jaar later volgde een grondige restauratie, waarbij een gereconstrueerde spits werd aangebracht. Het bouwsel bevat in haar huidige gedaante de romp van de laat vijftiende- eeuwse toren, met een traptoren aan de zuidzijde en maakt een wat plompe indruk. Behalve het vermelden van de juiste tijd en ieder uur een klokslag, had de toren nog een andere functie, ze diende lange tijd als opslagruimte voor brandemmers en het drogen van brandweerslangen. Vanaf 1611, mogelijk al eerder, kregen de fabrieksmeesters (openbare werken) een taak bij de bestrijding van branden. Hun werkterrein lag op het stadstimmererf aan de Nieuwehaven, op het terrein van het voormalige Clarissenklooster. Men mag aannemen dat ook de Goudse brandweer zo'n vier eeuwen aan de Nieuwehaven was gevestigd. In 1611 telde men in kerkelijke en openbare gebouwen ongeveer duizend brandemmers. Die waren verdeeld over verschillende gebouwen en torens, de Onze Lieve Vrouwentoren herbergde er vijftig. Met de bij de burgerij aanwezige emmers bezat Gouda in totaal zo; n 2700 brandemmers. In 1922 werd al het brandweermaterieel gestationeerd op het stadserf aan de Nieuwehaven . Toename van het steeds geavanceerder blusmateriaal als gemotoriseerde brandspuiten en ladderwagens maakte een ruimere behuizing nodig. In 2002 verhuisde de brandweer naar de Nieuwe Gouwe, daarna werd het verlaten terrein ingericht voor bewoning.
Onze Lieve Vrouwekapel
H. van Dolder - de Wit (Groene Hart Archieven via Wayback Machine)