Kattensingel
Deze singel dankt zijn naam indirect aan Jan (de) Katten), een grond- en huiseigenaar, tevens bleker, die vermoedelijk aan deze singel bij de tegenwoordige Kleiwegsbrug woonde. Het Verleyboek van 1511, Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 322, geeft een aanwijzing in die richting. De brug, die de verbinding vormde tussen deze singel en de Blekerssingel (voor 1938) komt reeds in het begin van de 16de eeuw voor, zowel onder de naam van Kattenbrug als van Bleekers- of Hoge brug. Aanvankelijk droeg ook deze singel geen bepaalde naam, maar werd hij aangeduid als de Cingel tussen Potterspoert ende Cleywechspoert. Pas in het begin van de 19de eeuw komt de naam Kattensingel in gebruik. Deze naam werd ontleend aan de Kattenbrug en dus niet rechtstreeks aan de naamgever van deze brug. Volgens de Ordonnantie en reglement op de Vroedkunde van 1756 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 304, fol. 364) werd deze singel Thuyn-Cingel genoemd, vermoedelijk omdat vele Goudse burgers daar een buitentuin bezaten: de laatste dezer tuinen verdween bij de aanleg van de Van Swietenstraat in 1921.

Regentesseplantsoen
Genoemd naar H.M. Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, prinses van Waldeck-Pyrmont koningin der Nederlanden, regentes van het koninkrijk van 23 november 1890 - 31 augustus 1898.

Nieuwehaven
De Nieuwehaven is omstreeks het midden van de 14de eeuw gegraven, waarschijnlijk in dezelfde tijd waarin ook de eerste stadsuitleg is begonnen. Blijkbaar vereiste de steeds toenemende scheepvaart, met name de binnenvaart, uitbreiding van aanlegplaatsen binnen de stad. De naam Nieuwehaven moet worden gezien ter onderscheiding van de Haven, die reeds bestond. Die steghe van de nuwe haven komt voor in een rentebrief van 1366 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 73). Opgemerkt moet nog worden dat het deel van de Nieuwehaven (noordwestzijde) tussen de Vrouwevestesteeg en de (voormalige) Portemonnaie in 1788 wordt vermeld als Breedstraat. Deze naam komt ook in 1874 nog voor. Ook het Adresboek van 1900 spreekt nog van Breedestraat en dat van 1902 van Breedstraat. Op de plattegrond van 1894 staat laatstgenoemde gedeelte aangeduid als Baanstraat. Langs het water stonden hier zeven huizen: vandaar de naam Zevenhuizensche Watertje (Bevolkings register 1840, fol. 148). Er is van deze zeven huisjes o.m. sprake in Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 19 (15 juli 1673). Het water van de Nieuwehaven werd in 1939-1940, ondanks vele protesten uit de burgerij, krachtens een raadsbesluit van 24 maart 1938 gedempt.

Vrouwesteeg
Genoemd naar de Onze-Lieve-Vrouwekapel, die omstreeks 1492 aan deze steeg, op de hoek van de Nieuwehaven was gebouwd en die (behalve de toren) omstreeks 1585 werd afgebroken. Onder de naam Liefvrouwken- steech wordt zij vermeld in 1592 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, fol. 62 v). Tevoren werd zij aangeduid als Sprinckwijkersteghe (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 102, 1374), Sprintwijk (Regestenlijst Weeshuisarchief 116, 1378) en als Willytgen Dircxzsteghe (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 61, 1365). Een verklaring voor de naam Springwijk is niet bekend. In 1491 staat alleen: in Sprincwijc in onse steghe”. De naam is na de bouw van de kapel (in de jaren 14891497) geleidelijk in het vergeetboek geraakt.

Kleiweg
Deze straat dankt haar naam aan haar ligging op de kleistrook, die de Gouwe langs haar oostelijke oever in de loop der eeuwen heeft aangeslibd. Zij vormde eertijds de verbinding van de nederzetting bij de Gouwemond met de dorpen Waddinxveen, Boskoop en de Rijnstreek. Zij liep aanvankelijk door tot aan de Gouwe. Volgens S.H. van der Kraats sr. werd in de volksmond het gedeelte van de Kleiweg vóór de nummers 86-108 Magere Varkensmarkt tegenstelling tot de Vette Varkensmarkt. (De Vette Varkensmarkt werd reeds genoemd in 1675 Trouwboek 19, 13 september). De naam Kleiweg werd in het verleden ook gebruikt voor de Bloemendaalseweg, zelfs nog op de in 1935 door de Streekvereniging voor vreemdelingenverkeer Centrum Gouda' uitgegeven kaart. Volgens een keur van de polder Bloemendaal uit 1834 begon deze Kleiweg aan het noordeinde van het Draafpad (tegenwoordig Ridder van Catsweg, zie aldaar) en eindigde aan den brug bij den ouden baars (een kleine herberg). De Kleiweg telde verscheidene, oorspronkelijk bewoonde poortjes of stegen, waarvan de meeste thans afgesloten zijn. Aan de westelijke kant de Molensteeg (Molenpad) en een 5;steeg zonder naam tussen de nrs. 39 en 4 aan de oostelijke kant tussen de Korte Vest en de Nieuwstraat: het Magdalenapoortje, het Haagsche Poortje, de Boslandersteeg en de Wintersteeg.

Nieuwe Markt
De naam houdt verband met de uitbreiding van de marktruimte, die in 1911 tot stand kwam. Het plein is ontstaan op de grond van het voormalige Agnietenconvent, waarvan de kapel nog het enige overblijfsel is. Ten zuidoosten van deze kapel was vóór 1911 een grachtje, dat het water (zijl) aan de zuidwestzijde van de Vogelenzang (Wilhelminastraat), welke destijds doorliep tot aan de Varkenmarkt, verbond met dat van de Zeugstraat. Dit grachtje was het Agnietenwatertje, in de volksmond (naar de in de Agnietenkapel gevestigde lommerd) het Lommerdse watertje genoemd. Ook het straatje langs de zuidoostelijke oever heette het Agnietenwatertje. Vroeger heette dit straatje evenwel Blinde Bettensteghe (Regestenlijst Kloosterarchieven 122, 1383; Regestenlijst Leprooshuisarchief 29, 1388. Blinde Ludenstraat) en Dirc Keylensteghe (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 14 v‚, 1935).

Turfmarkt
De naam spreekt voor zich zelf. De turf uit de Moordrechtse, Waddinxveense en Sluipwijkse venen werd hier ter markt gebracht. Toen omstreeks de helft der 16de eeuw de aanvoer zo groot werd, dat dit marktterrein geen voldoende ligplaats meer bood voor de turfschepen en dus voor de handel in dit produkt, werd het verzoek gedaan om de markt naar de Raam te verleggen. In vroeger tijd hadden verscheidene gedeelten van de Turfmarkt, die in de 14de eeuw reeds aan beide zijden bebouwd was, eigen namen. Aan de noordwestzijde van het water: 1.de Vercke- ofte Elsmarct, van Sint Antheunisbrug tot Vrouwensteeg (Inventaris Archief Sint-Janskerk 15, fol. 37 v., 1333). 2. Hon(t/d)scoop, van de Vrouwensteeg tot de Lange Dwarsstraat (Vuilsteeg). Eerste vermelding als zodanig in 1343 (Regestenlijst Kloosterarchieven 8). Ook nog op de Gemeente-Atlas van J. Kuijper (ca. 1867). 3. Turfmarct, van de Lange Dwarsstraat tot de Gouwe. Aan de zuidoostzijde: 4. Tevecoop, van de trappenbrug bij de Naaierstraat tot de Gouwe. Eerste vermelding als zodanig in 1343 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 10). Ook nog bij Kuijper (1867). Van deze indeling, die voorkomt op de plattegrond van Blaeu (1649), werd weleens afgeweken. Zo wordt bijv. Hondscoop ook aangegeven als te beginnen bij de Kleiweg (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 1883). In het eigenboek van 1592 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, fol. 77 v) wordt gesproken van de Turfmarkt of Honscoop”en ook (fol. 85 v) van “Honscoopt” of “Elsmarct”. Terecht noemt De Lange van Wijngaerden op zijn geconstrueerde plattegrond van 1270 de gehele noordwestzijde Hontscoop. De naam Varkensmarkt spreekt voor zichzelf; zij verviel toen in het midden van de 17de eeuw een nieuw marktterrein voor deze dieren in gebruik werd genomen. De naam Els- of Elzenmarkt bleef behouden tot 1908. Op deze markt werden de elzetakkenbossen, die o.m. door de bakkers werden gebruikt, aangevoerd. Elzen vormden destijds een belangrijk deel van de houtstand in de omgeving van Gouda. Ookk de naam Eiermarkt schijnt voor dit deel van de Turfmarkt in gebruik te zijn geweest. De betekenis der namen Hontscoop en Tevecoop, die reeds in 1391 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 8 en 5) voorkomen, staat niet geheel vast. Er is waarschijnlijk enig verband met de verschillende coopen in Zuid-Holland en Utrecht. Dit zijn terreinen, die voor ontginning werden uitgegeven. Het water van de Turfmakrt was de oorspronkelijke stadsgracht tussen de Hoogstraat en de Gouwe. De betekening van de Hon(t)s en Teve valt slechts te gissen. Met ‚hons wordt wel houtgewas aangeduid.

Achter de Waag
De naam is voortgekomen uit de plaatselijke situatie. Tot 1950 behoorde Achter de Waag tot de nummering van de Markt. Deze verbinding tussen Markt en Zeugstraat was er nog niet in 1668, toen ons prachtige monumentale Waaggebouw verrees. Het oude Waaggebouw was ter plaatse ingebouwd in de straatwand. Wel was er tussen dit gebouw en hotel De Zalm een doodlopende poort, die de Wittesteeche of Heyligen Geeststeeche werd genoemd (Aantekeningen De Lange van Wijngaerden). De naam Achter de Waag komt voor in 1588 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, fol. 79).

Zeugstraat
Aan het eind van de Sint Anthoniestraat stonden tot 1577 het Sint-Anthoniegasthuis en -kapel. Walvis meent dat de nabijgelegen Varkenmarkt en de Zeugstraat aanleiding Zijn geweest tot het stichten van dit gasthuis Het varken behoorde tot de attributen van de H. Anthonius, de kluizenaar. (Zeug, sogh, soegh, is de varken.) In de 13de en 14de eeuw werden de Sint Anthoniestraat en de Zeug(en)straat aangeduid met de naam Raemwech. In een rentebrief van 1351 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 19) leest men Raemwech = Soeghestraat. De Raemweg 1341 (Regestenlijst Weeshuisarchief 9), de Raemstraet in 1351 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 22). De naam Raemstraet wordt nog gebruikt in 1403 (Nieuw Kerkarchief van na 1574, nr. 13). Ook de namen Soghstraet en Zoghestraet komen voor (1367, rentebrief Archief St.-Janskerk). In de volksmond werd de straat nog in de 20ste eeuw Zevenstraat genoemd. Als Sevestraet wordt zij aangeduid op de kaart van Blaeu (1649) en ook vermeld in het trouwboek van 1665 (R.B.S., 18, blz. 114). Bij schrijven van Burgemeester en Wethouders van 4 september 1950 werd de naam Zeugestraat veranderd in Zeugstraat.

Markt
Tegen het einde van de 14de eeuw had de stad zich zó belangrijk uitgebreid, dat overheid en poorters hun aandacht gingen schenken aan nieuwe eisen op economisch en stedebouwkundig gebied. De behoefte aan een aan de eisen van die tijd voldoend marktterrein deed zich steeds meer gevoelen. Men begreep, dat het middelpunt der stad verplaatst moest worden. De singelgrachten waren omstreeks 1350 gegraven en met de uitbreidingen naar het oosten en naar het westen was een begin gemaakt. Er ontstond een nieuwe stad, ter onderscheiding van de bestaande kern langs het water van de Haven en de Gouwe. Ter uitbreiding van het reeds bestaande marktterrein (waarvoor tot dat tijdstip in hoofdzaak de tegenwoordige rijwegen van de Markt werden benut) en ter verkrijging van een bouwterrein voor een nieuw stadhuis, werd in 1395 van de graaf van Blois het tussen de genoemde rijwegen gelegen driehoekige moerassige stuk grond (ook wel aangeduid als die polre (polder) int marctvelt) aangekocht. De straten om dit marktveld droegen eigen namen. De boogvormige straat aan de noord- en noordoostelijke zijde heette Regenboog. De naam Regenboog komt reeds voor in 1331 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 3). Het gedeelte aan de westzijde heette in 1323 reeds de Coeystrate (Regestenlijst Gasthuis-Archief 3). Vermoedelijk werd deze straat zo genoemd omdat hierlangs het slachtvee werd gedreven naar die hoek van de Markt waar de koeien- markt werd gehouden. Aan deze straat stond de pael, de plaats waar ieder voor de slacht bestemd stuk vee gekeurd moest worden. In 1781 ís nog sprake van de Koestraat aan het Marktveld (Eigenboek Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 384, fol. 117). De naam Koestraat bleef zelfs tot in het begin van de 20ste eeuw in de volksmond gehandhaafd. De straat aan de zuidoostelijke zijde heette Botermarkt (Buttermarct). Hier werden de zuivelprodukten - in het bijzonder de boter - ter markt gebracht. Dit gedeelte werd echter in 1330 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 2) en nog lang daarna de Oudelle (in den Delle-Doudelle) genoemd en ook in de 16de eeuw (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, 1587, fol. 10) wordt nog gesproken van de Bottermarct of d'oude delle. Deze naam kwam ook voor in andere steden en betekent een dal, del of laaggelegen terrein. De Markt is inderdaad een der lager gelegen delen van de binnenstad. De namen Regenboog en Botermarkt werden nog to in het begin van de 20ste eeuw (Goudsche Adresboeken vóór 1909) gebruikt. De rest van de marktbebouwing werd als Markt aangeduid. In het Adresboek van 1909 wordt de bebouwing aan het gehele plein Markt genoemd. In de volksmond (en ook nog op de kaart in de Gemeenteatlas van J. Kuiper (1865-1882) en een gids voor Gouda van 109 werd ook de naam Groote Markt gebruikt.

Achter de Kerk
Oorspronkelijk werd met deze naam het open terrein aan de zuidzijde van de St.-Janskerk aangeduid. Het straatdeel aan de noordzijde van de kerk droeg vroeger vermoedelijk de naam Tiendeweg. Deze kwam buiten gebruik tengevolgde van de aanleg van de Korte Tiendeweg, die een verbinding tot stand bracht tussen de Markt en de (Lange) Tiendeweg. In oude archivalia komt deze straat, voor zover de noordzijde betreft, in 1359 voor als die Kerckstrate (Regestenlijst Weeshuisarchief 34), in 1394 als Kercsteeghe (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 1lv). Voordat de bebouwing aan de zuidwestelijke zijde van de Korte Tiendeweg tot stand kwam, werd het deel van het kerkplein ten noorden van de kerk aangeduid als die kercroester (Regestenlijst Kloosterarchieven 406 (1450), zie ook Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 331, fol. 161 v). Deze naam bleef tot in het begin van de 19de eeuw bewaard. Deze naam houdt verband met de aanwezigheid van ijzeren roosters in de toegangen tot de kerk; deze waren noodzakelijk om honden, varkens en ander vrij rondlopend vee te verhinderen op het kerkplein te komen; zij duidden bovendien de grens tussen het geestelijk en het wereldlijk gezag aan. In het register op ’t middel van begraven (Regestenlijst Gasthuis-Archief 7) wordt d.d. 25 mei 1740 gesproken van het eilandje Achter de Kerk.

Lange Tiendeweg
De Lange Tiendeweg was oorspronkelijk het verlengde van de Haastrechtse Tiendweg! Aanvankelijk eenvoudig Tiendeweg genaamd, is de straat later verdeeld in de Lange en Korte Tiendeweg. In de 16de eeuw was de Lange Tiendeweg het gedeelte van de Tiendewegspoort tot de Zeugstraat (de Bostelbrug). In de 19de eeuw is het onderscheid niet meer gemaakt; bij raadsbesluit van 13 december 1907 werden de oude namen weer in ere hersteld, waarbij echter ook het gedeelte van de Zeugstraat tot Achter de Kerk Lange Tiendeweg werd. Het gedeelte van de voormalige Korte (thans Lange) Tiendeweg bij de Bostelbrug werd vroeger wel 't Hoofgen genoemd (1576, Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 330, fol. 61). De poortjes aan de Lange Tiendeweg zijn thans alle aan het openbaar verkeer onttrokken. Aan de noordzijde lag de Grote Poort of Gerrit Veenmanssteegje, aan de zuidzijde het Schimmelpenningssteegje.

Hoge Gouwe
Aan de Hoge Gouwe onderscheide men in het verleden enkele gedeelten die een eigen naam droegen, zoals Nieuwe Straat en Korte Gouwe (tussen Westhaven en Peperstraat), Bloemenmarkt (tussen Peperstraat en Keizerstraat) en Vranckenham (tussen Keizerstraat en Aaltje Bakstraat). De gehele straat werd ook ook wel West-Gouwe genoemd. Zie verder Gouwe.

Lage Gouwe
Ook aan de Lage Gouwe onderscheidde men in het verleden enkele gedeelten die, zij het vaak alleen in de volksmond, een eigen naam droegen, zoals Vismarkt (tussen Wijdstraat en Vissteeg) Heer Jan van d erf (tussen Vissteeg en Achter de Vismarkt), Amsterdamsche of Leidsche Veer (tussen Lange Groenendaal en Turfmarkt) en Galgeveld (tussen Nieuwehaven en Regentesseplantsoen). De gehele straat werd wel aangeduid als Oost- en Zuid-Gouwe.

Lange Groenendaal
(geen omschrijving in Scheygrond)

Kuiperstraat
Of deze naam verband houd met kuipers, die in vroeger tijd in deze straat hun ambacht uitoefenden, dan wel met iemand die de naam Cuyper droeg en daar woonde of eigendommen bezat, is niet zeker (Zie Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 101: nu Maerten Dirricsz. Kuper). De naam Cuyperssteegh komt reeds voor in 1566 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 328, fol. 255). Aanvankelijk werd deze straat de Simon (en) Judenstrate, ook wel -steghe genoemd, al dan niet met de bijvoeging sinte (Regestenlijst Kloosterarchieven 12, 1348). De her- komst van deze straat naam is niet duideijk; met Simon en Jude zijn bedoeld de heiligen Simon en Judas Thaddeus. Ook mag worden gedacht aan Simon de Jode, die in 1356 tienden in de polder Bloemendaal had gepacht (Inventaris Rekenkamer Domeinen, nr. 5640). Het Aardrijkskundig Woorden- boek der Nederlanden IV, door A.J. van der Aa (1843, p.716) spreekt van de St. Simon- en- Judasstraat. De naam Symon Judestrate, al dan niet in combinatie met Kuyperssteegh, komt nog voor in 1648 (Zie Inventaris van het Oud-Archief Gouda 296, fol. 163); in de tweede helft der 17de eeuw verkrijgt de laatste naam evenwel burgerrecht. Tussen de nrs. 35 en 39 bevindt zich een onbenoemd poortje.

Naaierstraat
De herkomst van de straatnaam houdt mogelijk, zo meende men vroeger, verband met de naam van een bewoner of huiseigenaar ter plaatse. In 1365 wordt vermeld Jan den Naeyer (Regestenlijst Kloosterarchieven 50). Op de plattegrond van Johan Blaeu van 1649 wordt deze straat evenwel aangeduid als Eijerstraet. Ook in het Trouwboek (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 19) wordt op 21 september 1675 gesproken van Eijerstraat, de naam bleef gehandhaafd tot in de tweede helft van de 19de eeuw. De naam Naaierstraat is waarschijnlijk ontstaan uit de naam Eijerstraat. In de 17de eeuw werd de tweeklank ei uitgesproken als ai. (Bij de dichter Hooft rijmen die klanken zonder meer op elkaar.) Zo kon uit den Eijerstraet gemakkelijk de Naaierstraat ontstaan, De straat wordt ook vermeld als Dymgelantstraat (Regestenlijst Gasthuis-Archief 53, 1360). Een verklaring van de naam Eijerstraat is niet bekend. Het ligt echter voor de hand te veronderstellen dat de tuinders die hun groenten op deze plaats ter markt brachten, daar tegelijk hun eieren ten verkoop aanboden. De Naaierstraat was van 1600 tot 1900 de plaats waar de groenten die per schuit en schouw werden aangevoerd, werden verkocht. De naam Groenmarkt wordt vermeld in 1882 (Jaarverslag Gemeente Gouda, blz. 54).

Keizerstraat
Of de oorsprong van de naam teruggevoerd mag worden tot één der Duitse keizers, bijv. Frederik II van Hohenstaufen (1194-1250), kan niet met enige zekerheid worden gezegd. Ook kan een parallel worden gezocht met de Koningstraat (zie Raam). Eerder heette deze straat Jans Clerxstraat (Regestenlijst Gasthuis-Archief 15, 1340, Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 24 en 44 en Regestenlijst Gasthuis-Archief 20). Ook de naam Jannes Clerxkade komt voor (Regestenlijst Gasthuis-Archief 223, 1402). In 1334 gaf Jan van Beaumont aan Jan zijn clerk van der Goude een geertje (een driehoekig stuk grond) aan de westzijde van Gouda (Leenkamer Holland 111, fol. 67). Het is een der oudste straten van Gouda. Aan de westelijke zijde van de Keizerstraat (even nummering) liggen tussen de Keizerstraat en de raam vier nauwe steegjes, die tot in het begin van de 20ste eeuw nog bewoond waren en sommige zelfs nog veel later. Ze zijn thans onbewoond maar wel komen er nog bedrijven ín uit. Na de Lange Willemsteeg volgen het Oude Halletje (Oude Walletje), de Gerrit Raesensteeg (poortje van Van Leeuwen), het Pottenbakkerssteegje en de Karnemelksteeg.

Oosthaven
De samenvloeiing van Hollandsche IJssel en Gouwe vormde in de middeleeuwen een belangrijk punt in de grensverdediging tussen Holland en het Sticht. Een sterk slot was hier alleszins op zijn plaats. De Gouwe vloeide oorspronkelijk misschien oostelijker in de IJsel dan het punt waar deze verbinding thans to stand komt via de Haven, van de tegenwoordige Donkere Sluis onder de Dubbele Buurt door lands de zuidzijde van de St.-Janskerk langs de Molenwerf en de Spieringstraat. Bij de samenvloeiing met de IJssel was op de linkeroever van de Gouwe het Slot opgetrokken. Na de stadsbrand van 1361 werd het Slot herbouwd en vergroot met een nieuwe westelijke vleugel. Hierbij werd ook de westelijk verdedigingswal verplaatst tot nabij de gegraven nieuwe verbinding tussen de Binnen Gouwe en de IJsel, de Haven. In een rentebrief van 1335 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 5) is reeds sprake van een huis tussen de Haven en die Goude, dus van een huis tussen de nog evenwijdig lopende Haven en de oorspronkelijke Gouwe, het water langs de tegenwoordige Spieringstraat. Hieruit is af te leiden, dat in genoegd jaar de Haven reeds was gegraven, hetgeen ook overeenstemt met de bouw van de Donkere Sluis, die zeer waarschijnlijk in het eerste decennium van de 14de eeuw tot stand kwam. De namen Oost- en Westhaven kwamen omstreeks het midden van de 18de eeuw in gebruik.

Westhaven
De naam houdt verband met de ligging (zie verder Oosthaven).

Molenwerf
In deze buurt, vermoedelijk ongeveer op de plaats waar nu het huis Molenwerf 30 staat, stond in de eerste nederzetting van de stad een korenmolen. Na afkoop van het recht van dwangmolen in 1353 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 681), is de molen in 1365 afgebroken; in 1369 is het terrei in erfpacht uitgegeven (Rekening Blois 1368-69). Omstreeks het midden van de 14de eeuw werden de nieuwe singelgrachten gegraven en werd met de uitbreiding van- de stad naar het oosten en het westen een aanvang gemaakt. De ommuring (omwalling) verplaatste zich daarbij ook in die richtingen. De molen stond aanvankelijk bij de oude omwalling, welke de oude Gouwemond langs de Hof- of Spiringstraat volgde. Bij de nieuwe uitleg kwam de molen dus in de stad te staan, tussen de bebouwing, hetgeen niet bevorderlijk was voor de windvang. Het is derhalve begrijpelijk, dat de molen werd afgebroken. De straat was dus oorspronkelijk de inrit van de Oosthaven naar het terrein van de molen: de molenwerf, waaraan deze straat haar naam dankt. Zij komt ook voor als Molenstraat (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 326, fol. 129v, 14 november 1551). Blijkens een notitie in het Eigenboek van 1633 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 348, fol. 252 v) werd de Molenwerf vanouds genaamd de Burgstraat.

Peperstraat
De naam houdt, evenals Komijnsteeg en Kruidenierstraat, verband met de handel in kruiden en specerijen, van welke artikelen Gouda in de Middeleeuwen een stapelplaats was. De Lange van Wijngaerden noemt deze straat een der oudste en voornaamste van de oude stad. Blijkens een rentebrief van 1347 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 13) heette zij aanvankelijk Boemgaertstraat. Vermoedelijk had de straat toen nog een landelijk karakter. Op de plattegrond van Blaeu (1649) wordt het gedeelte van de Veerstal tot het Zwaansgat de Holle genoemd. Deze naam komt nog in de 18de eeuw voor. Een holle is een oplopend deel van een weg. Volgens Schrijvers was er aan de Peperstraat een zijstraatje, dat Coenensteeg werd genoemd, een naam die ook de Speldenmakerssteeg heeft gedragen.

Lange Noodgodsstraat
De naam houdt verband met de kapel ter Nood Gods, aan de westzijde van de Haven die in 1578 werd afgebroken. In 1361 en 1379 heet deze straat nog die steghe an die oestzide van de Haven (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 46, 121); in 1544 heet zij die noedgoedssteech alias Dappersteech (Inventaris Weeshuisarchief 34, fol. 16). In 1590 wordt zij aangeduid als Oost-Noodgodsteegh (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, fol. 162v en 237v). In de tweede helft van de 14de eeuw werd deze straat de Gherit Meystersteghe genoemd (Regestenlijst Kloosterarchieven 41, 1363), naar Gerrit de Meester (Regestenlijst Weeshuisarchief 47, 1362). Ook komt nog de vermelding voor: de Gherit Meystersteghe bij de Sack (Regestenlijst Kloosterarchieven 131). De vraag rijst of deze steeg destijds doorliep tot Groeneweg en Tuinstraat (de Zak). De naam Lange Noodgodssteeg werd tot bovenvermeld raadsbesluit gehandhaafd.

Raam
De naam houdt verband met de ramen, waarop de lakens van de uit Vlaanderen afkomstige lakenwevers werden gespannen en gedroogd. Vermoedelijk werden in de aanvang van de 14de eeuw deze lakenramen van de iude Raemwech (de tegenwoordige Spiering-, Jeruzalem-, Zeug-, en Sint Anthoniestraat, Regestenlijst Weeshuisarchief 9, 1341) verplaatst naar de westzijde van de stad. De Raam was toentertijd nog slechts aan één zijde bebouwd en aan de binnenzijde van de wal gelegen; de gracht vormde de westelijke begrenzing van de stad, voordat de omgelegen grachten werden gegraven. De overzijde van de gracht werd de Koningstraat genoemd (Regestenlijst Weeshuisarchief 362, 1447). Later wordt de Koningstraat ook aangeduid met de naam Coninxstraat off Raem (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 2292 en op de plattegrond van J. Blaeu, 1649). De naam Koningstraat houdt verband met de Koningshof. Dit was vermoedelijk een jachthuis, dat stond op het terrein tussen de Gouwe en het Goudse bos. De naam Koningshof, Koningserf of Koningsveld houdt mogelijk verband met Graaf Willem II van Holland (1228-1256), die in 1247 door de kerk werd aangewezen tot Rooms-koning. Of deze vorst de hof stichtte dan wel deze bij jachtpartijen vaak bezocht, kon niet worden nagegaan. (Zie Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 606, z.d. 16de eeuw; Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 328, fol. 2 v‚, 1559.) De Conincxhoff staat nog vermeld in Eigen-boek 1593 (fol. 185). Het is waarschijnlijk dat de Koningshof, zoals door De Lange van Wijngaerden op de door hem geconstrueerde plattegrond van Gouda vòòr de omwalling van 1270 werd aangegeven, ongeveer gelegen was ter plaatse waar later de Kon. Plateelbakkerij Zuid-Holland haar bedrijf uitoefende. In het Eigenboek van 1664 fol. 204 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 357) vindt men nl. de overdracht van een huis staende en gelegen opt Coninxhof off in de Candeelsteegh. De Candeelsteeg was aangelegd op de erven van Huych de molenaar (Inventaris Gemeente-Archief 604, fol. 17 v, 1597) In 1806 werd de Raam nog Koningstraat genoemd. De Raamgracht, gedempt in 1960-1961, boog bij de hoek Vest - Bogen naar het noordoosten en verenigde zich daar met de gracht van de Peperstraat. Dit gedeelte van de Raam werd de Korte Raam genoemd. Deze straatnaam bestond niet officieel, maar leefde nog wel onder de bevolking; zij werd bij raadsbesluit van 30 eptember 1968 in ere hersteld. Vermoedelijk was reeds in 1714 een deel van de Raam aan beide zijden bebouwd, wat lijkt uit het Trouwboek (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 20), waarin pp 5 augustus 1714 staat vermeld: op de Raam in de dubbelde buurt. Ook de naam Lange Raam komt voor (De Lange van Wijngaerden III, blz. 10). Aan de noordoostzijde van de Raam liggen vier poortjes, die een verbinding vormen met de Keizerstraat (zie aldaar); zij hebben in de loop van de tijd verschillende namen gedragen. In de Goudsche Courant van 2 en 29 juni 1959 heeft (dr.) J. van Rossum de mogelijkheid geopperd, dat de naam Raam niets te maken heeft met de lakennijverheid, maar zo is genoemd omdat de straat (eerder Koningsstraat genoemd) met de Turfmarkt (Tevecoop en Hondscoop), Zeugstraat (oorspronkelijk Raemwech genoemd) en de Spieringstraat (Hofstraat) de oudste omraming van de stad vormde en de naam Raam eigenlijk Randweg zou betekenen. Volgens een keur uit 1350 (opgenomen in deel II van De Lange van Wijngaerden, blz. 22-25) zou alleen het deel van de huidige Raam van het Nonnenwater tot de Vlamingstraat Koningsstraat hebben geheten en dat van de Vlamingstraat tot de Bogen Raam of Raamweg.

Robaarstraat
Genoemd naar Dirck Jacobsz. Roebaert, die volgens het Eigenboek van 1452 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 318, fol. 13 v) een huis en erf, staande in de Vogelenzang op de hoek van de Claes Coecksteghe, verkocht. Onder de naam Claes Coeck of Koekensteghe komt de straat reeds voor in een rentebrief van 1387 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 149). Volgens Regestenlijst Gasthuis-Archief 172, woonde Claes Coeck (Cook) in 1387 in die steeg. De mogelijkheid, dat de straat zijn naam zou ontlenen aan een uithangteken van een kroegje De rode baars moet verworpen worden; dit uithangteken, dat nog in de tweede helft der vorige eeuw aanwezig was, is van later datum. De naam Robaarsteeg werd, na renovatie van de straat, op verzoek van de bewoners, bij raadsbesluit van 21 november 1977 veranderd in Robaarstraat.

Groeneweg
Walvis (IL, blz. 33) beschrijft hem als volgt: onbestraat, en inzonderheid aan 't zuideinde onbetimmerd, was een groen bewassche pad, wiens waterkaden als noch onbeschoeid liggen (1713). Oude luiden getuigen zegd Tomberg, dat de straten weinig betreden meest groen bewassen waren. Langs deze straat liep tot het begin van deze eeuw een sloot, die in het zuiden oorspronkelijk aansloot op het water langs de Vijverstraat en in het noorden, op de plaats waar tot in de jaren twintig het zgn. passantenhuis stond (bij het begin van de zogenaamde Dubbele Buurt van de Groeneweg; dit gedeelte heette zo volgens het Kamerboek van 1662, Inventaris van het Oud-Archief Gouda 103, fol. 30v), naar het westen omboog tot in het water langs de Jeruzalemstraat. Deze sloot werd in 1902 grotendeels gedempt, het noordelijk gedeelte volgde enige jaren later. De Dubbele Buurt van de Groeneweg heette vroeger Coman Allaertssteeg (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 238, 1407), zie Walvis Il, 97. Misschien ook Coman Aerntsteghe (Regestenlijst Kloosterarchieven 351, 1441). De Groeneweg heette oorspronkelijk ook Rozendaal: Groenewech van Rosendael heet het in Regestenlijst Kloosterarchieven 5, fol, 4.

Spieringstraat
Naar de leden van een Gouds geslacht van deze naam, die eigendommen in deze straat hadden. Inde jaren 1338 en 1343 was Wouter Spierinck schepen van der Goude. In 1361 (Regestenlijst Gasthuis-Archief 57) en later werd deze straat Hofstraat (of Hofsteeg) genoemd, welke naam verband houdt met de hof behorende tot het kasteel van der Goude, dat aan de zuidzijde van deze straat was gelegen. In de 15de eeuw krijgt evenwel de naam Spieringstraat de overhand. Blijkens een poorterlijst van 1413 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 47 v) werd de Hofstraat ook wel Burchtstraat genoemd. Het gedeelde vanaf de Jeruzalemstraat en het Willem Vroesenplein tot aan het punt waar de Spieringstraatgracht afbuigt naar de Molenwerf en Achter de Kerk, werd ook aangeduid met de naam Dubbele Buurt.

Turfsingel
De naam van deze singel houdt verband met de turfschuren, die daar in de loop van de 17de eeuw vanwege de landsregering voor de opslag van turf uit de om Gouda gelegen venen werden gebouwd (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 545, fol. 109 v, 1619). De Turfsingelgracht kreeg vooral betekenis toen in 1577 op last van prins Willem I van Oranje de eerste permanente Mallegatsluis werd gebouwd. Voordat in de 18de eeuw de naam Turfsingel burgerrecht kreeg, werd deze singel aangeduid als “de Cingel buiten de Dijcksepoert (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 462, 1462), resp. “de Cingel tussen de Dijckspoert ende Pottenpoert.

Jacob van Lennepkade

Nicolaas Beetsstraat

Steijnkade
De weg behoorde tot 1870 tot de gemeente Stein. Oorspronkelijk liep deze kade tot aan de Voorwillenseweg. Thans heet dit laatste deel, krachtens raadsbesluit van 13 december 1948, de Zuidelijke Steijnkade. Genoemd naar Marthinus Theunis Steijn, laatste president van de Oranje-Vrijstaat (1857-1916). Volgens Pot zou de kade evenwel zijn genoemd naar het Land van Stein (Steijn), de vroegere heerlijkheid van die naam, welke toebehoorde aan de stad Gouda. De gemeente Stein werd in 1870 opgeheven en deels bij Reeuwijk, deels bij Gouda gevoegd.

Blekerssingel
De naam vindt ongetwijfeld zijn oorsprong in de vele blekerijen die nog tot in de 20ste eeuw langs deze singel gevestigd waren. Aanvankelijk droeg de singel geen bepaalde naam, maar werd hij aangeduid als Cingel tussen Tiendewechspoert en de Cleywechspoert (Regestenlijst Weeshuisarchief 460, 1461). De in de 14de eeuw gegraven singelgrachten zijn waarschijnlijk niet anders dan verbrede sloten, die het land buiten de stad doorsneden‚ behalve de Turfsingel- en de Blekerssingelgracht, die de oorspronkelijke verkaveling doorbraken. Vermoedelijk heette de weg (kade) langs de singel aanvankelijk Bleekers cade. Hierop wijst o.m. een inschrijving in het Trouwboek van 14 mei 1660 (Bleekers- cade buiten Cleywechpoort). De namen van de singels kregen vooral in de 17de eeuw burgerrecht.

Boelekade
De waarschijnlijkheid, dat deze straat zijn naam dankt aan de houders van boelhuizen, uitdragers, die hier hun bedrijf uitoefenen dan wel aan de omstandigheid, dat deze straat aangewezen was als verblijfplaats van vrouwen van lichte zeden (boelen) is niet groot. Neringen, in casu uitdragersbedrijven mochten niet buiten de stad worden uitgeoefend, terwijl in geen der keuren waar door de stadsregering de straten waarin bordelen mochten gevestigd zijn of licht vrouwen mochten wonen, de naam Boelekade voorkomt. (Reeds in de Middeleeuwen was het publieke vrouwen evenwel verboden in de stad te wonen!) Behalve Boelcae werd deze straat ook wel Boelhouwerscae genoemd (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 322, Verleyboek 1465/1520). Boelhouwers waren afgedekte schuiten, die nog in de 17de eeuw (Kamerboek 26 juni 1610) werden gebruikt, speciaal in het verkeer met Rotterdam. De ligplaats voor dergelijke vaartuigen zou aan de Blekerssingelgracht geweest moeten zijn. De weg langs de singel was toen nagenoeg niet bebouwd en het terrein tussen singelweg en kade werd slechts ingenomen door tuinen en een enkel blekersbedrijf. In 1478 (Regestenlijst Kloosterarchieven 614) wordt melding gemaakt van de Gasthuijsvenne ofte Boelecade. De omgeving was hier nog zeer landelijk en daardoor aangenaam voor jonge mensen, die de eenzaamheid zochten. Het middelnederlandse boelen betekent beminnen en boel heeft ook de gunstige betekenis van beminde, vooral in Oostnederlandse teksten; in Westnederlandse werd het toch meest in ongunstige zin gebruikt. Het is niet onaannemelijk, dat hierin de herkomst van deze straatnaam gezocht moet worden. De sloot langs de Boelekade werd gedempt in 1887 en 1890. In de Boelekade waren tot voor enkele tientallen jaren nog enige bewoonde zijstraten en poortjes, die in de volksmond karakteristieke namen droegen. Van het Kleiwegplein gerekend waren dat aan de noordoostzijde o.m. de Glazenkast, het Rode of Baaienrokkenbuurtje en het Witte Poortje. Al deze stegen of straten zijn inmiddels aan het openbaar verkeer onttrokken. Bovendien is er aan die zijde, achter de aannemersfirma Slegt nog een onbenoemde zijstraat die naar een rij, sinds het eind van de jaren zestig onbewoonde, huizen leidt. Er is aan die zijde evenwel bijgekomen een doorbraak van de Eerste Hieronymus Van Alphenstraat. Aan de zuidwestzijde vindt men, behalve de Schouwburglaan, alleen het Blekerspoortje.

Burgemeester Martenssingel

van Itersonlaan

Derde kade
Genoemd naar de landscheidingen tussen de zgn. stadstuinen tussen de Graaf Florisweg en de Karnemelksloot. Aanvankelijk werd de gehele straat tussen de Graaf Florisweg en Karnemelksloot met deze naam aangeduid. Bij raadsbesluit van 13 december 1948 werd aan het deel tussen de spoorlijn en de Karnemelksloot de naam Zuidelijke Derde Kade gegeven. Bij raadsbesluit van 29 mei 1961 verviel de aanduiding Zuidelijke. Toen werd voor het noordelijke deel de naam Hovenierskade gekozen. Blijkens vermelding in 1563 (Regestenlijst Gasthuis-Archief 499) en ook nog in de Goudsche Courant van 9, 13 en 16 december 1866 droeg deze kade de naam Kluizenaarskade; mogelijk heeft in een vroegere eeuw hier een kluizenaar geleefd.

Gouderaksedijk

Doelensteeg

Roesendaelrestraet

Rozendaal
De naam houdt, evenals Vogelenzang en Groeneweg, vermoedelijk verband met het landelijke karakter van deze omgeving. De naam Rosendaelstege komt men voor 't eerst tegen in 1370 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 89), maar dan is daarme de Groeneweg bedoeld. De naam Rosendael komt voor in 1369 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 84).

Messenmakerssteegje
De naam van de steeg, die de Raam verbond met de ten zuidwesten daarvan gelegen terreien aan de Vest, houdt verband met het feit dat er eertijds op de hoek van de steeg een messenmaker zijn bedrijf uitoefende. Uit een aantekening in het Eigenboek van 1785 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 385, fol. 137) blijkt, dat er drie huizen verkocht worden in de Kalkoen- of Messen- makerssteeg op de Koningstraat. Als zodanig komt zij ook voor in 1644 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 352, fol. 68). De eerste naam is echter een verbastering, zoals blijkt uit een vermelding als Calchovenstraat in 1604 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 2281, fol. 116 v). Volgens J.H. Carlier werd het straatje ook Strontzaal genoemd. De Goudse messen genoten vroeger in den lande een zekere bekendheid. Zo citeert dr. G.D.J. Schotel in Het Maatschappelijk leven onzer vaderen (Haarlem, 1869, pp. 262-263) uit een almanakvers: Morgen loop ick op de boer, Soo de weg wil drogen. Engels knyfjes, scherp van sneê, Bos- en Goudse messen mee, En oock kleyne klockjes; Akers aen een jonckmans bef, En oock potloot-stockjes.

Komijnsteeg
Deze naam moet in verband worden gebracht met de handel in specerijen. Gouda was in de Middeleeuwen (volgens dr. G.D.J. Schotel: Maatschappelijk leven onzer vaderen in de 17de eeuw, 2de druk, pag. 433) in verband met zijn talrijke scheepsverbindingen een stapelplaats van kruiden, specerijen en soortgelijke benodigdhedeb voor apotheken. Hiertoe behoorde zeker ook komijnzaad. Men denke in dit verband ook aan de naam Peperstraat en Kruidenierstraat. In 1366 (Regestenlijst Kloosterarchieven 62) wordt deze steeg de Mouwerin Willemssoensteghe, ook wel geschreven Mouwerijn Willemszsteghe, naar Mouwerin Willemsz, die in die steeg een huis had (Regestenlijst Kloosterarchieven 62). Mogelijk ook identiek aan de Willem Wachtersteeg (zie aldaar). Op de achterzijde van de desbetreffende rentebrief is later vermeld: in die Kamijn stecch. In een rentebrief van 1396 (in Regestenlijst Gasthuis-Archief 196) wordt gesproken van de Comijnsgraft in de Comijnsteech. Blijkbaar liep hier dus eertijds ook een water.

Lazarussteeg
De naam houdt verband met de ligging van het Lazarus- of leprozenhuis aan het Rotterdamsche Veer. Het steegje droeg ook de namen Begijnensteeg en werd ook Nonnensteeg genoemd (De Lange van Wijngaerden II, blz. 20), naar het nonnenklooster St. Marie aan de westzijde van de Gouwe. In het eind van de vorige eeuw telde het steegje nog maar een enkele bewoner. In 1911 wordt de naam nog genoemd in het Adresboek. Later opgenomen in het terrein van het Gemeenschappelijk Energiebedrijf (G.E.B.), dat in 1977 werd verplaatst.

Nieuwsteeg

Varkenmarkt
Vanaf het midden van de 17de eeuw werd de varkensmarkt - voordien gehouden op de Elsmarkt, het gedeelte van de Turfmarkt tussen de Kleiweg en de Vrouwensteeg - gehouden op een deel van het terrein van het voormalige Magdalenaklooster. In de walmuur ter plaatse was een sluisje, beschermd door de Magdalenen- of Verckenstoren, ingebouwd. De toren kreeg in de volksmond die laatste naam, waarschijnlijk omdat de boeren uit het Land van Stein en de verder omgeving via dit sluisje met hun schuiten met zuivel en vee (veelal biggen en varkens) de stad binnenkwamen. De huizen aan de zuidoostelijke zijde behoorden tot een straat die tot in het eind van de jaren twintig doodliep tegen de toenmalige Stedelijke Bad- en Zweminrichting aan de Houtmansgracht; zij droegen zoals nu, de nummering van de Varkenmarkt, maar het straatje werd in de volksmond Lombok genoemd. Eveneens tot in deze tijd lag in de Varkenmarkt een grachtje, dat (tot de demping ervan in het begin van de 20ste eeuw ook verbinding had met het Agnietenwatertje), langs de zuidoostzijde van het toenmalige Kazerneplein liep en uitkwam in de Blekerssingelgracht. De bebouwing is in de jaren zestig en zeventig geheel verdwenen.

Hoogstraat
Vermoedelijk houdt deze naam verband met de aanleg op een hoger niveau dan de destijds nog buiten de stadswallen gelegen Kleiweg. De naam werd vroeger ook gespeld: Hoech-, Hooch- en Hoogestrate.

Vogelenzang
(geen omschrijving in Scheygrond)

Moordrechtse Verlaat
Op deze plaats bevond zich het in 1939 gedempte Moord(recht)se Verlaat, 't verlaetgen naer het veen (kaart van Blaeu, 1649). Deze sluis, die van 1549 dateert, vormde de verbinding te water tussen de stad en Moordrecht met de aldaar gelegen veenderijen.

Lem Dulsteeg
Deze straat dankt haar naam aan Lem Dul, timmerman van beroep en eigenaar van huizen in deze straat Voordat zij haar tegenwoordige naam kreeg, droeg zij de naam Mattgen Dappersteegh (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 431, 1456; eerste vermelding in 1434 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 314), welke naam zij tot in het midden van de 16de eeuw naast die van Lem Dulsteeg is blijven dragen (Regestenlijst Kloosterarchieven 649, 1482). In de inventaris van stadsgoederen van 1771 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 3667) wordt de steeg ten onrechte Langdulsteeg genoemd. In 1898 verzochten de bewoners van deze steeg aan de Gemeenteraad de naam te veranderen in Badstraat of Lem Dulstraat. Op advies van de archivaris dr. L.A. Kesper, werd hierop afwijzend beschikt. Een in 1927 herhaald verzoek werd bij besluit van de Gemeenteraad van 3 oktober 1927 eveneens van de hand gewezen. De laatste huizen werden in 1977 gesloopt.

Lommerse watertje

Aaltje Baksteeg

Achter de Vismarkt
De naam van deze straat behoeft nauwelijks enige verklaring: zij bevond en bevindt zich achter het deel van de Gouwe, dat de (oude) Vismarkt werd genoemd. In 1395 (Regestenlijst Weeshuisarchief 168; zie ook Regestenlijst Kloosterarchieven 447, 1455) werd deze straat aangeduid met de naam Louwersstrate, Louwerijs-strate of -steghe. Louwers zijn leerlooiers, mogelijk hadden in deze straat enige looiers hun bedrijf. Hierop wijst ook de aanwezigheid van de Looierspoort, die hierop uit komt. Ook is niet uitge sloten, dat deze naam verband houdt met een persoon genaamd Laurens (Lauwerijs). In 1554 waren beide namen nog naast elkaar in gebruik. Het grachtje in deze straat werd in 1954 gedempt.

Agnietenpoort

Amsterdamse Erf
(geen omschrijving in Scheygrond)

Bagynekade

Blauwstraat
De straat heeft vermoedelijk haar naam te danken aan een blauwververij. Het adresboek van Gouda, dat in 1875 reeds de naam Blaauwstraat vermeldde (in 1884: Blauwstraat), rekende in 1909 de Blauwstraat (wijk H 1 — 13) tot de Turfmarkt. Volgens Geselschap (Gouda zeven eeuwen stad, blz. 129-130) worden de eerste aanwijzingen voor een lakenindustrie in Gouda gevonden in 1331 en 1338. Dan wordt melding gemaakt van Melis de volder en Dammas de verver. Dammas was blauwverver en oefende zijn bedrijf uit aan de Blauwstraat.

Blekerskade
De Bleykerskade komt, zonder naamaanduiding, voor op de kaart van Johan Blaeu van 1649. Uit een notitie in 1687 (N.A. 487, fol. 36) blijkt, dat de naam van de kade buiten de Dijkspoort Wouter den bleyckers: was. De Bleekerskade is tengevolge van de verkoop aan de (toenmalige) Koninklijke Stearinekaarsenfabriek "Gouda" sinds 1920 onttrokken aan het openbaar verkeer. Het water langs de Bleekerskade thans grotendeels gedempt — werd vroeger ook Raemvaart of Vlaamsche Haven genoemd (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 355 fol. 145, 15 mei 1656). Nog in het gemeenteverslag van 1884, blz. 49 wordt de Vlaamsche Haven genoemd. Van dit water is thans alleen nog over de uitmonding op de Turfsingel tegenover de portiersloge van de kaarsenfabriek (thans UnileverEmery).

Bogen
De naam houdt verband met de constructie van de walmuren ter plaatse. Hierbij rustte de weergang (het platform achter de kantelen, waarop de krijgslieden bij de verdediging werden opgesteld) op gemetselde stendn bogen (nissen) aan de binnenzijde van de stadsmuur. Ook kan men uit deze benaming de conclusie terekken, dat de omwalling ter plaatse aanvakelijk de voormalige Kort Raamgracht volgde, die hier omboog naar het noordoosten. De bogen werden door de kerk in 1482 verhuurd voor vijf stuivers per boog (K.A. 5, fol. 63v). 's Zomers werden op deze kade veel hooischepen gelost; vandaar de naam Hooimarkt of Hooikade, die tot in de 20ste eeuw zelfs nog in officiële stukken werd gebruikt.

Boslandersteeg
Komt ook voor als Pleytsack (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 350, fol. 65, 1639). Een pleitzak een langwerpige linnen zak, bestemd voor het opbergen van processtukken. Het is niet onwaarschijnlijk dat deze steeg zijn naam ontleent aan een der Goudse notarissen Boslander. Cornelis Jorisz. Boslander werd in 1599 en zijn zoon Joris Cornelisz. Boslander in 1629 geadmitteerd als notaris.

Botermarkt

Brede zijde

Cappenersteeg
De naam is hoogstwaarschijnlijk afkomstig van een persoon uit het geslacht Coppenaer of Cappenaer. (Een cappenaar was iemand wiens ambacht het was vijlen te cappen of scherpen.) In het eerste verhuurboek (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 33, 1404) wordt poorter gemaakt Cornelis Louwensz., waarbij als borgstelling wordt gegeven: Aliid Coppenaerhuus; in het Verleyboek van 1451 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 321a, fol. 9) komt een IJeff Cappenaer voor. In het Adresboek van 1875 komt deze straat voor als Kappenaarsteeg.

Cijnssteeg

Cinqe erf

Cleas Kouckenssteeg

De Caetsbaan

De Dam

Doelenstraat
Genoemd naar de schuttersdoelen, welke in dit stadsgedeelte waren gelegen. De straatnaam wordt als zodanig reeds vermeld in 1462 (K. 522). Zij vormde oorspronkelijk een deel van de Walich Avensoenssteeg (J. 219, 1403), thans de Walestraat. Zij wordt in 1438 (G. 296) vermeld als Scuttersdoelenstege, terwijl in 1462 (R.A. 318, fol. 59, 15 mei) sprake is van de Scuttersstege. Tot 1910 was de naam Doelensteeg. Aan de zuidzijde van de Doelenstraat lag tot in het begin van deze eeuw het Oliepoortje.

Drapiersteeg
Deze straatnaam houdt verband met de lakenfabricage en de lakennering in het algemeen. Drapenieren of drapieren is het maken, weven van lakens. Een drapenier of draperier was een lakenwever, ewn drapier, of trapier een lakenfabrikant en lakenkoper. De Drapiersteeg werd aangelegd in 1574 op het terrein van het voormalige klooster St.-Mariensterre, een convent van de St.Brigitta-orde, dat in 1551 overging in handen van de Reguliere Kanunniken van het klooster Emmaus in het Land van Stein, die zich omdat hun klooster in 1549 door brand was vernield te Gouda vestigden. In de jaren 1576-1580 werd het Goudse klooster afgebroken en de ondergrond gedeeltelijk verkocht, gedeeltelijk aan de stad gehouden voor straataanleg en huizenbouw. Bij besluit van burgemeesteren van 12 december 1614 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 93, fol. 157v) werd aan deze straat de naam van Schoonstraat gegeven in verband met de eigenaar op de aanliggende gronden, Frans Jacobsz. Schoon. Al spoedig werd zij evenwel Drapier- of Drapenierstraat genoemd. Later wordt zij aangeduid als steeg en, hoewel bij raadsbesluit van 25 november 1910, de naam steeg gewijzigd in straat, komt zij ook thans weer op de officiële naamlijst der straten voor als steeg. Zij werd vroeger ook wel Draperiesteeg genoemd.

Elzemarkt

Evert Jacob Phillipssteeg

Fluwelensingel
Omtrent de oorsprong tast men in het duister. Ook in andere steden tref men nog voor delen van de oude vestingwerken overeenkomstige benamingen aan, bijv. de Fluwenburgwal in Amsterdam en 's-Gravenhage. Te Gouda woonden vroeger burgers met de geslachtsnaam Fluweel, o.a. de tapijtwever Cornelis Pietersz. Fluweel in 1628, terwijl ook volgens het Hoofdgeldregister van 1622 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 2292, fol Groeneweg Pieter Jacobsz. Fluweel was gevestigd. Enig verband tussen dit geslacht en de singelnaam kon niet worden aangetoond. Dat de benaming Fluwelencingel reeds in 1586 wordt vermeld, wijst erop dat we deze naam niet in verband moeten brengen met de fluweelindustrie, daar deze pas veel later in ons land werd beoefend. Taalkundig kan men de naam wellicht op twee wijzen verklaren. Onder de vluwe verstond men de zachte, donsachtige zijde laken. Vluwelen of fluwelen zou de bewerling geweest kunnen zijn om deze vluwe door de zgn. smouters te laten aanbrengen of opnieuw te laten aanbrengen als de glans ervan verdwenen was. Een tweede hypothese is dat het Nederlands - of een zijner dialecten of vaktalen - het werkwoord flúwelen heeft gekend, dat verwant is met het oudhoogduitse flouwen of flewen. De betekenis van dit werkwoord is spoelen of wassen. Dit werkwoord zou dan wijzen op een bewerking die het linnen of laken moest ondergaan. Het zou misschien tevens verklaren dat de Fluwelensingel in het verlengde van de Blekerssingel ligt en dat achter deze Fluwelensingel vroeger de Raemkade liep. Doordat men de betekenis van het woord flúwelen niet meer kende, kan dit in de volksmond de uitspraak fluwélen hebben gekregen. Het is ook niet uitgesloten, dat het woord fluweel in dit verband alleen is gebruikt om het aspect van het landschap aan te geven, zoals zulks bijv. ook werd gedaan door Constantijn Huygens (Journ., 2, p. 101): De grondt... gedeckt zijnde met een fluweelachtighe pelouse of kort Grass. Tot in het midden van de 17de eeuw droeg deze singel geen bepaalde naam, maar werd aangeduid als de cingel tussen Doelepoort en Tiendewegspoort. De bocht aan het begin van de Fluwelensingel langs het plantsoen op het voormalige Bolwerk (nr's 1-26) draagt in de volksmond de naam het Amerikaantje, waarvan de oorsprong onbekend is. Bij raadsbesluit d.d. 29 januari 1960 heeft dit gedeelte de naam Klein Amerika gekregen (Zie aldaar.) Toen in de 14de eeuw de singelgrachten werden gegraven was het zuidelijk deel van de Fluwelensingelgracht reeds aanwezig als een water, dat blijkbaar deel uitmaakte van de slotgrachten en dat ook nog in later eeuwen de viver werd genoemd. Aan de IJsselzijde was daar een sluiswerk ter verbinding met de rivier.

Galgeveld

Gang

Geertje den Bultsteeg
Zeer waarschijnlijk houdt de naam verband met die van een eigenares of een bekende bewoonster. In de adresboeken van de 19de eeuw wordt de straat steeds aangeduid als Geerte den Bultsteeg. In de volksmond wordt voor dit steegje de naam Duvelspoortje gebruikt, evenals voor de daarop aansluitende Looierspoort. Deze naam is vermoedelijk ontleend aan de Goudse schepen Ghijsbrecht die Divel (de duivel), die in de tweede helft van de 14de eeuw leefde; deze naam is dus al heel oud. De steeg was in de jaren vijftig nog bewoond.

Goejanverwelsche dijk

Hartenerf

Hoefsteeg
Als een der nieuwe straten aangelegd op het Minderbroederserf, krijgt zij bij besluit van Burgemeesteren de naam van Houffstraat, omdat daer 't Houffyser uythanght. Of er een woonhuis of herberg van die naam in deze straat was, dan wel of hier in die tijd een hoefsmid zijn bedrijf uitoefende, is niet bekend. Wel staat vast, dat in deze straat ooit een hoefsmederij gevestigd is geweest.

Hof van Jansenius

Hof van Tams

Honskoop

Houtenstraat
Onder de naam Houtesteegh in de Coninxstrate komt deze straat reeds voor in 1450 (Inventaris Kloosterarchieven 105). In hetzelfde register wordt zij in 1438 de Callensteghe genoemd (Regestenlijst Kloosterarchieven 315). Volgens Inventaris Kloosterarchieven 5, fol. 16v) heette deze steeg de Calle Joestensteeech. Op de kaart van Blaeu (1649) staat zij vermeld als de Houte Steeg. De herkomst van de naam laat zich slechts gissen. Bij bovengenoemd raadsbesluit werd het achtervoegsel steeg, ondanks het afwijzend advies van de toenmalige archivaris dr. L.A. Kesper, veranderd in straat, zulks op verzoek der bewoners.

Jaagpad
De naam houdt verband met het volgende. Bij windstilte werden de schepen in de rivier, evenals de vaartuigen (o.m. de trekschuiten) die geen zeilvermogen hadden, getrokken door paarden. Dit trekken werd jagen genoemd en in verband hiermede het pad, waarop de paarden liepen: het jaagpad. Het Jaagpad was een onderdeel van het jaagpad naar Amsterdam, dat in of kort na 1656 op kosten van de stad ia aangelegd. In 1776 (Inventaris Notariële archieven 851, fol.55) is sprake van Jan Kattenstraat of het Jaagpad.

Jagerspoortje

Jan Koddensteeg

Jan Muilenpoortje

Jeruzalemstraat
Genoemd naar de Jeruzalemkapel, in 1504 gesticht door Ghijsbert Willemsz. Raet, priester en ridder van Jeruzalem en van St. Catharina. In het Eigenboek (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 353, fol. 68, 24 april 1648) wordt gesproken van: op de hoek van de Collatiebroersbrugge staande op de Capellestraat. In het Kamerboek van 1656 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 102, fol. 5v) is sprake van de Collatiebroersstraat.

Kandeelsteeg
Kandeel is een een drank die gedurende vele eeuwen werd geschonken aan kraamvrouwen en bij kraambezoek. Tegenwoordig nog wel bij doopplechtigheden of aangifte van de geboorte van een kind bij de Burgerlijke Stand. De drank bestond uit wijn (en/of bier), waaraann eieren (dooier en wit), suiker en ook wel vleesnat en melk werden toegevoegd. De gebruikte specerijen waren kaneel, foelie en kruidnagelen. De naam is niet duidelijk, tenzij er verband is met andere specerijen, zoals komijn en peper, waaraan andere straten in de omgeving hun naam ontleenden. De naam komt nog voor in het Adresboek van Gouda an 1896. Bij Raadsbesluit van 28 december 1897 werde de Candeelsteeg onttrokken aan de openbare dienst en de grond ten gebruikte afgestaan aan de voormalige Plateelbakkerij Zuid-Holland.

Melkerssteegje

Karnemelksloot
Het lijdt geen twijfel of deze naam houdt verband met de aanvoer van de karnemelk, benodigd voor de varkenshouderij binnen de stadsmuren. Dit vervoer geschiedde met karnemelkschouwtjes, die ligplaats hadden bij de Tiendewegpoort aan de buitenvest (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 3667, 1771): daer de melkschouwtjes leggen. De wetering Karnemelksloot is gegraven krachtens een besluit van de Vroedschap in 1579 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 45, fol. 385). In Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, 1593, fol. 200v wordt deze watering nog de nieuwe vaart buiten Tiendewechspoert' genoemd. In Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 335, 1597, fol. 136 is evenwel reeds sprake van 't water, dat genoemd wordt de Carnemelxsloot. De naam van het water is langzamerhand overgegaan op de straten ter weerszijden. De smalle (oneven genummerde) zijde aan de noordkant, die de Blekerssingel verbindt met de Zuidelijke Burgvlietkade, werd in het begin van de 19de eeuw aangeduid als Karnemelkskade, de (even genummerde) zuidzijde als Karnemelksweg (Proces-verbaal der grensbepaling van het grondgebied der gemeente Gouda van 1827, Inventaris Gemeente-Archief 581) De zuidelijke weg is de oude tiendweg naar het Land van Stein en de Willens. Op de plattegrond van Blaeu van 1649 staat hij aangeduid als de wech naar Utrecht. Bij raadsbesluit van 29 januari 1960 is vastgelegd dat de weg vanaf de Karnemelksloot nr. 2 tot de Tiendewegsbrug eveneens Karnemelksloot zal worden genoemd.

Kees Fasensteeg

Kerkhof

Kerksteeg
De naam houdt verband met de functie als toegangsweg tot de Grote of St-Janskerk. In de akten van verhuring en verpachting van de gemeente komt deze straat in het begin der 19de eeuw herhaaldelijk voor als Grote Kerkstraat. De St-Janskerk wordt in de volksmond (eertijds ter onderscheiding van de kleine of Gasthuiskerk) wel aangeduid als de Grote Kerk, zoals ook de Ned. Hervormde Gemeente (in het verleden) wel werd genoemd. Zij draagt in de volksmond en in het Gemeenteverslag 1871 ook de naam Wijde Kerksteeg. Ook het kleine straatje aan het begin van de Lange Tiendeweg langs het meubelmagazijn Onder de St. Jan van Frans Bik droeg eer tijds de naam Kerksteeg (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 348, fol. 134v, 5 september 1631).

Kleiwegsteeg

Kluizenaarskade

Koekelstokpoortje

Koepoort

Koestraat

Korte Geuzenstraat

Korte Groenendaal

Korte Noodgodssteeg

Korte Noodgodsstraat
De naam houdt verband met de kapel ter Nood Gods, die aan de westzijde van de Haven heeft gestaan en in 1578 werd afgebroken. De plattegrond van Johan Blaeu van 1649 noemt deze straat reeds de Korte Nootgods Steegh. In de 16de eeuw droeg deze straat de naam Westnoodtgodssteegh (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 332, fol. 237 v‚ 1590). De naam Korte Noodgodssteeg was tot bovenvermeld raadsbesluit in gebruik

Korte Raam
Het in noordoostelijke richting ombuigende deel van de Raam tussen de Peperstraat en de hoek Vest-Boven werd in de volksmond oudsher de Korte Raam genoemd. De nummering van de huizen is opgenomen in die van de Raam.

Korte Tiendeweg
De naam Tiendeweg of Tiendweg is volgns D.I. de Jong in het Tijdschrift Ned. Aardr. genootschschap, 61, 1944, p. 135, oorspronkelijk geweest tienweg en betekende eenvoudig tregweg. Gewoonlijk leidt men de naam af van de tienden, een belasting in natura, welke langs deze wegen zou worden afgevoerd. Op de door De Lange van Wijngaerden geconstrueerde kaart van ter Goude, voor de omwalling in 1270, is de tegenwoordige Karnemelksloot (de weg naar Utrecht) aangegeven als de tiendeweg; hij liep recht door langs de kerk tot aan het punt waar Wijdstraat, Dubbele Buurt en Torenstraat samenkomen (zie Wijdstraat). De Korte Tiendeweg is niet aangegeven. In 1363 wordt reeds een huis genoemd aan de Thiendewech (Regestenlijst Kloosterarchieven 43). Bij latere wijziging en uitbreiding van de stadsbebouwing werd deze straat gesplitst in de Korte en de Lange Tiendeweg. Eerste vermelding van de Corte Tiendeweg in 1464 (Regestenlijst Weeshuisarchief 471). Nog in 1482 werd het deel tussen Markt en Achter de Kerk tot Achter de Kerk gerekend (K.A. 5, fol. 55). In de 16de eeuw heette het gedeelte van de Zeugstraat (de Bostelbrug) tot aan de Markt Corte Tiendewech (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 688). In de volksmond werd voor de Tiendeweg tussen Markt en Bostelbrug wel de naam Kromme Tiendeweg gebruikt, omdat de straat uit twee haaks op elkaar staande gedeelten bestond. In de 19de eeuw maakte men in officiële stukken het onderscheid tussen Korte en Lange Tiendeweg niet meer. Bij raadsbesluit van 13 december 1907 werd deze onderscheiding wederom ingesteld, waarbij echter alleen het deel van de Markt tot de hoek bij Achter de Kerk Korte Tiendeweg, werd genoemd. Aan de noordoostzijde van de Korte Tiendeweg ligt een in het verleden bewoond poortje, het Evert Jacob Philipssteegje, tegenover de Koster Gijzensteeg.

Koster Gijzensteeg
Het lijdt weinig twijfel of de naam van deze straat houdt verband met een koster van de St-Janskerk, die in de 14de eeuw deze functie beoefende en ter plaatse woonde of eigendommen bezat. Eerder werd deze steeg Papensteeg genoemd (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 141, 1384). Behalve onder de naam Coster Gijsenstege (1395) komt de straat ook voor als Ghijs Costerstege (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 318, fol. 5 v, 20 november 1451; G.A. III F 17a, 1575) en als Corte Gijsensteegh (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 351, fol. 225 v, Eigenboek 1643). Dit is echter stellig een verschrijving, want een Lange Gijsensteeg bestaat niet. In de 19de en het begin van de 20ste eeuw werd de straat in de volksmond ook wel aangeduid als Vellensteeg, in verband met de aanwezigheid van een huidenzouterij en een vellenpakhuis.

Lange Geuzenstraat

Lange Noodgodssteeg

Lange Willemsteeg
De straat is genoemd naar Langhe Willem, dien in 1392 in de Keizerstraat woonde (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 7v) en vermoedelijk eigenaar van huizen ter plaatse was. Deze steeg droeg aanvankelijk de naam Jacob Woyser (Woeyserssoene) steghe (Regestenlijst Weeshuisarchief 133, 1385)

Lombardsteeg
Genoemd naar de Bank van Leening (Lombard of lommerd), die in de 16de eeuw gevestigd was Achter de Vismarkt op de hoek van de Lombardsteeg. Van het huis van Harman Franszoon, genaamd die Lombaert, gelegen Achter de Vismarkt is sprak in 1544 (Regestenlijst Gasthuis-Archief 481). Van het tijdtip waarop Lombarden of Longobarden, afkomstig uit Lombardije (een gewest in Noord-Italië), zich in Gouda als geldwisselaars en bank-van-leninghouders vestigden, bevat het Goudsse Archief, voorzover tot dusver bekend is, geen aanwijzingen. Het is de derhalve waarschijnlijk dat de oorsprong van de straatnaam op een andere manier moet worden verklaard. Het woord lombard werd in de 13de eeuw bij ons overgenomen uit het Frans, in de betekenis van bankier, pandhuishouder en in ongunstige zin ook woekeraar. In de 17de eeuw wordt ook een Lombardsteegje aan de noordzijde van de Spieringstraat genoemd, bij de Lombert op 't erf van het Margrietenconvent (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 343, fol. 69v, 1617, III F 30 B 1, 1604). Daar was in de 17de eeuw de Lombard gevestigd, tot de opening van de Stadsbank van Lening in de Agnietenkapel (1654). Deze steeg is vermoedelijk identiek met de Dirck Jansz. van Ghochsteeg, vermeld in 1482 (K.A. 5, fol. 30v). Een Dirck Jansz. van Goch wordt reeds genoemd in 1434 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 313).

Looierspoort
De naam houdt - evenals die van de Louwersstraat (Achter de Vismarkt) - verband met het looiersbedrijf. Deze poort is omstreeks 1870 aangelegd voor de bouw van woningen aan een bestaande weg tussen dezijl van de Molensteeg en de Lange Groenendaal. Zij komt op de odue plattegronden van de stad niet voor, al geven die van Braun-Hogenberg (1585) en in mindere Blaeu (1649) wel enkele aanwijzingen, dat er een verbinding bestond. Al enige tientallen jaren onbewoond. In de volksmond wordt deze poort ook Duvelspoortje genoemd.

Minderbroederssteeg
Deze steeg is genoemd naar het in 1418 te Gouda gestichte klooster der Minderbroeders, het eerste mannenklooster binnen de stadsmuren. Dit klooster lag van 1418 tot 1572 aan het einde van de Hof- of Spiering: straat en het zuidelijk deel van de Groeneweg, destijds de Zak genoemd, nu de Tuinstraat. Aan de zuidzijde werd het kloosterterrein begrensd door de noordelijke slotgracht van het kasteel. Deze steeg heette vóór zij Minderbroederssteeg werd genoemd de Claes Synckensteghe (Aantekeningen De Lange van Wijngaerden, portef. 5, hoofdst. 51) en komt in 1394 ook voor als Dyrc Synckensteghe. In 1458 wordt zij in de Eigenboeken (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 318) nog de Cornelis-Jacobsz. Synckensteghe op de Oosthaven bij het Hof genoemd. De eerste tijd na de stichting van het klooster zijn de beide straatnamen naast elkander gebruikt. Dyrck Sincken had in 1394 een huis op de Oosthaven (De Lange van Wijngaerden, deel II, blz. 211), in 1335 was reeds een Jacob Cornelisz. Sincke schepen. (t.z.p., blz. 268). De familie, die zich later Cincq noemde, behoorde tot de oudste en voornaamste van het oude Gouda. In het Trouwboek van 6 juli 1653 komt deze steeg voor als Broeresteegh.

Nieuwe Zak

Nobelstraat
De Nobelstraat bestond tot in de jaren vijftig van de 20ste eeuw uit twee gedeelten, die loodrecht op elkaar stonden. Het ene deel liep van de Raam in zuidwestelijke richting, langs het zgn. Roomse Hofje, maakte een loodrechte ombuiging in zuidoostelijke richting en kwam dan aan het eind van de Kruideniersstraat uit op de Vest; dit laatste gedeelte werd in 1614/15 aangelegd krachtens besluit van burgemeesteren. Omstreeks 1968 is het opgegaan in de Regulierenhof. Het andere deel liep van de Drapiersteeg, evenwijdig aan de Raam, tot aan de ingang van het Roomse Hofje. Dit deel bestaat nog, maar is grotendeels onbewoond. Het eerstgenoemde deel is het vroegere Regulierswatertje, behorend tot het voormalige Regulierenconvent. Het tweede de deel werd in 1614 aangelegd door de eigenaar van de grond, de schepen Cornelis Cornelisz. Vlacq, die voorstelde deze straat de naam Prinsenstraat te geven. Het college van burgermeesteren besloot evenwel tot de naam Nobelstraat, vermoedelijk naar de Goudse lakenfabriekant Pieter Pietersz. Nobel.

Nonnenwater
Vermoedelijk werd deze verbinding aanvankelijk ook de Raem genoemd. Na de wtichting van het nonnenklooster St. Marie, welk klooster in de aanvang van de 15de eeuw aan de westzijde van de Gouwe werd gesticht, werd het grachtje het Nonnenwater genoemd en de straat ten zuidoosten daarvan eveneens. Na de demping van de Raam en het Nonnenwater, bleef de naam gehandhaafd en kwam de naam van het Rotterdamsche Veer, dat aan de noordwestzijde van het water lag, te vervallen. Op de kaart van Gouda nr.2 in de Gemeenteatlas van J. Kuijper staat ook het deel van de Raam van de Gouwe tot de Aaltje Baksteeg (straat) aangeduid als Nonnenwater.

Olieslagerssteegje
In 1758 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 380, fol. 47 v) wordt vermeld: 't Leckworst- of Olyslagersteegje.

Oranjehofje
De toegangspoort vermeldt de naam van het hofje. Er is een gedenksteen van 1887, die waarschijnlijk betrekking heeft op een nieuwbouw, want het hofje is vermoedelijk ouder. De naam komt als straatnaam nog voor in het Adresboek van 1909.

Paradijspoortje

Patersteeg
Deze steeg scheidde vóór 1572 de terreinen van het Collatiehuis (gesticht in 1425), nauwkeuriger gezegd van de daarnaast in de eerste jaren der 16de eeuw gestichte Jeruzalemskapel van het terrein van het klooster Sint Margriet, het latere Wees- en Aelmoezeniershuis. In 1648, (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 353, fol. 69) wordt deze straat met de naam Collatiebroeders- ofte Cappelstraat' aangeduid. De naam Kapelsteeg komt ook nog voor in het Bevolkingsregister van 1830. In de Middeleeuwen wordt deze steeg ook Beghijnsteeg genaamd (Regestenlijst Kloosterarchieven 208, 1406). Zie ook Regestenlijst Kloosterarchieven 149, 1394: Mathijs Jansz. steeg. Vroeger genaamd Papensteeg (Regestenlijst Gasthuis-Archief 66, 1363). Volgens Pot (Goudsche Courant, 23 september 1933) zou de steeg in de volksmond ookwel Luyzenmarct zijn genoemd.

Punt
Deze straat dankt haar naam aan het in de tweede helft van de 16de eeuw op last van prins willem 1 (8 juli 1570) aangelegde bastion van deze naam. in het begin van de 17de eeuw werd dit bastion, dat de vorm had van n een driehoek waarvan de punt naar de dijkzijde was gekeerd, uitgebreid en verstrekt. (zie ook walvis 1, blz. 143). de straataanleg ter plaatse ís tot stand gekomen na de sloping van de vestingwerken in het begin van de vorige eeuw.

Regenboog

Regulierenhof
Hier stond het klooster van kanunniken van het kapittel van Sion, dat in 1580 is afgebroken. Het plein is ontstaan door de amotie van de bebouwing van de Kruidenierstraat eneen deel van de Nobelstraat. Aanvankelijk was gedacht aan dit plein de naam te verbinden van pater Delmatius van Heel (Zie Roomse hofje) (Leiden 18 juli 1874 - Gouda, 3 november 1954), die een deel van zijn leven heeft gewijd aan de bestudering van de geschiedenis van onze stad.

Ruijterslob

Sint Anthoniestraat
De straatnaam houdt verband met de Sint-Anthoniekapel. Deze stond aan de Kleiweg op het terrein tussen de tegenwoordige Sint Anthoniestraat en de Sint Antheunisbrug; de kapel werd reeds gesticht voor 1367 en afge- broken in 1577. Vermoedelijk is dit de Honscoperstraat aan de Cleywech naest Sinte Anthonysgasthuis (Regestenlijst Kloosterarchieven 400, 1449), reeds vermeld in 1395 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 16). Ook de namen Sint-Teunis- en Sint-Tonistraat komen voor. Aan de noordzijde loopt een onbewoond straatje naar de Nieuwe Markt, het Sint- Anthonieklooster.

Sint Jacobserf

Sluipwijkskade

Speldenmakerssteeg
De naam houdt verband met het speldenmakersbedrijf, dat te Gouda reeds in de 15de en de 16de eeuw werd uitgeoefend en door de stedelijke regering werd beschermd. De Speldemakersstege werd oorspronkelijk de Coenen- of Conenstege genoemd. In het register nr. 15 van het Archief der St-Janskerk na 1572, fol. 28 v en op fol. 32 wordt vermeld: Coenenstege is Speldemakersstege. Idem in Weeshuisarchief nr. 34 fol. 63 v. De naam Coenensteeg komt reeds voor in 1399 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288, fol. 22v). Ook de naam Coenen Scouten knapensteghe werd gebruikt. (Zie Boen Geertssteeg.) De speldenmaker Joest Heynricx verkocht in 1514 een huis in de Coenensteeg (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 321, fol. 69).

Stijntje Gijsberserf

Stoofsteeg
De naam houdt vermoedelijk verband met dr aanwezigheid van zogenaamde badstoven. badinrichtingen, die in de middeleeuwen in bepaalde straten geconcentreerd waren. In een rentebrief van 1416 is sprake van een huis en de erve gelegen after die Kerkc op ten zuythoeck van die Stoeffstege. Vermoedelijk was de Korte Tiendeweg toen nog niet bebouwd en maakte de ter plaatse aanwezige grond deel uit van het kerkplein. In het weeshuisarchief van 1554 (Regestenlijst Weeshuisarchief 563, fol. 9) wordt vermeld de Gherit (die) Wildensteech, alias de Stoefsteghe. Deze Gherit (die) Wildensteghe komt reeds voor in 1367 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 288). Wij mogen aannemen dat in het begin van de 15de eeuw deze steeg. die naam reeds droeg, althans naast Stoofsteeg, ook hiermede werd aangeduid. Piete Jansz. die Wildeman had volgens het Eigenboek van 1464 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 318, fol. 77 en 80) huizen aan de Zeugstraat, ongeveer achter de uitgang van de Stoofsteeg. De familie Wildeman woonde aan de Kleiweg in het huis De Wildeman (1464/1465) en behoorde blijkbaar tot de zeer goed gesitueerde Gouwenaren uit die tijd. Mr. S. Muller Fz. (Middeleeuwsche liefdadigheid, De Gids 1901 IV, p. 427) omschrijft een stoof als een lokaal waar arme lieden en bedelaars zich in de wintertijd konden verwarmen. Deze stoven moesten ook 's nachts geopend zijn en verwarmd worden.

Strooensteeg

't Oude Halletje
In de volksmond een poortje lopende van de Keizerstraat naar de Raam (N.O.-zijde tussen de nrs. 101 en 103), destijds genummerd Keizerstraat 30-32, thans tussen de nrs. 24 en 26. Al geruime tijd onbewoond. De naam wormt herinnering aan de Oude Vleeschhal, die tot in begin van de 16de eeuw aan de Lange Raam stond, maar daarna werd overgebracht naar het gewelf onder het Stadhuis. Onder de naam die oude Hallensteghe of Hallichgen (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 319; Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 318;KI. 52), als Oude Hillige (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 326, fol. 158) en als Ouwalle (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 326, fol. 1) komt deze straat ook voor. De laatst genoemde naam staat als Oude Walletje nog vermeld in het Adresboek van 1908 en als Oude Halletje in de Goudsche Courant van 17 febuari 1867.

Tevekoop

Tilbrug

Torensteeg

Tuinstraat
Mogelijk verkreeg de straat haar tegenwoordige naam, omdat zij de toegangsweg vormde tot de tuin van burgemeester mr. A.A. van Bergen IJzendoorn (overleden 1895). Voor 1898 heette deze straat de Zak (Sack). Onder deze naam komt zij reeds voor in 1380. In 1373 vindt men haar aangeduid als Willams Wijckenstraat (J. 97) en in 1365 als de Roesendaelrestraet. Op de gemeenteatlas van J. Kuijper komt de naam Zak nog voor (ca. 1867). Aanvankelijk liep de Zak niet verder dan de Hoefsteeg. Na afbraak in 1576 van het in de 15de eeuw gebouwde Minderbroederklooster werden op dit ledig erf huizen gebouwd. Daarbij ontstond de Vijverstraat, kreeg de Hoefsteeg een bebouwing aan beide zijden en werd de Sack doorgetrokken tot de Vijverstraat. Krachtens besluit van burgemeesteren van 29 februari 1612 (O.A. 290, fol. 23) kreeg het verlengde van de Sack de naam Nieuwe Sack. De oorspronkelijke kreeg daarna ter onderscheiding de naam Oude Sack. De naam Zak kan verklaared worden uit de omstandigheid dat deze straat doodliep tegen het Minderbroederklooster. Het woord Zak wordt afgeleid van het Franse sac-du-cul: doodlopende straat of slop. Ook Delft had een straat die de Zak werd genoemd. Deze naam werd door R.W. Poortier in het tijdschrift Naamkunde (6, 1974, blz. 98) in verband gebracht met ten daling in de weg. De naam werd nog gebruikt in de tweede helft va\n de 19de eeuw (Goudsche Courant, 17 februar 1867, de Gemeente-Atlas van Kuijper (ca. 1867) en het Adresboek van 1888). Het water langs de Tuinstraat werd gedempt in 1902. Het boog bij de zgn. Dubbele Buur! van de Groeneweg om naar de Jeruzalemstraat. De panden genummerd 17-37 waren alleen bereikbaar via een poort aan de oostzijde van de Tuinstraat; zij werden in eind van de jaren zestig afgebroken. Ook aan de westzijde is, naast nr. 10 een steegje.

Veerstal
Een Veerstal is een plaats waar men wordt overgezet, in dit geval naar de Gouderakse dijk. Ter onderscheiding van de Nieuwe Veerstal heet deze straat in de volksmond wel Oude Veerstal. De heer van der Goude had van oudshet een veer over de IJssel. In 1409 beleende de graaf van Holland Jan (de Bastaert) van Blois met dit veer. Toen de stad in 1471 het recht kreeg de zgn. Haastrechtse brug te bouwen, was een der voorwaarden dat zij ook het veer in erfpacht kreeg. Pas in 1639 werd de erfpacht afgelost en de stad met dit veer beleend. De aanlegplaatsen van een veer werden stallen of stalen genoemd. In Gouda sprak men wel van het Veerstal, zoals men ook sprak van het Twaaistraat, het Zeugstraat of Sevestraat en op het Tilbrugge eg de zgn. Haastrechtse brug te bouwen (= Dubbelebuurt).

Vest
De naam volgt uit de ligging. Deze straat ligt vanouds onmiddellijk achter de stadsomwalling resp. bemuring, de zgn. Vesten. Na de ontmanteling in de eerste helft van de vorige eeuw werd de vrijgekomen grond nagenoeg geheel bebouwd. De straat begon aanvankelijk aan de Hoge Gouwe bij de Potterspoort. In het begin van de 20ste eeuw was de Vest echter geen doorgaande verbinding langs de singelgracht, daar gedeelten ervan aan de openbare dienst werden onttroken ten behoeve van de Koninkijke Plateelbakkerij “Zuid-Holland” en het Gemeenschappelijk Energie Bedrijf. De verbinding is inmiddels hersteld tot de Verlorenkost. Het stadsgedeelte tussen het Nonnenwater, de Turfsingel en de Gouwe werd aanvankelijk nagenoeg ingenomen door het klooster van St. Marie. Dit klooster werd in 1581 gedeeltelijk afgebroken en de ondergrond verwerkt voor bouwterrein; een ander deel der gebouwen er bestemd voor Proveniershuis. Tot 1977 was bijna het gehele terrein in gebruik bij op bestemd voor het Gemeentelijk, later genaamd Gemeenschappelijk Energiebedrijf. Deze vest werd vermoedelijk ook wel genoemd De Hoge Vest (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 20, 18 april 1734)..

Vijverstraat
Volgens het register nr. 15 in het archief der St. Janskerk na 1574, fol. 124 v, was ter plaatse een bleycvelt, naest Aeff Clacs Arentsdochter, noordwerts, gheheeten de “Viver”, terwijl in De Lange van Wijngaerden (II, blz. 25 en 51) wordt gezegd, dat het water van de tegenwoordige Fluwelensingelgascht ter plaatse vroeger de viver werd genoemd. Naar alle waarschijnlijkheid behoorde deze vijver tot de grachten van het kasteel en begrense het slot aan de oostzijde. Deze straat kreeg haar naam bij de naamgeving van de straten op het terrein van het in 1576 afgebroken Minderbroedersklooster.

Vissteeg
De naam houdt uiteraard verband met de nabij gelegen Vismarkt. De oorspronkelijke naam is Dirc van der Goudensteeg” (Regestenlijst Gasthuis-Archief 70, 1364); deze was aangelegd op het Dirc (en Jan) van de Gouden-erf. Al enige tientallen jaren onbewoond.

Vlamingstraat
De naam van deze, een der oudste Goudse straten, houdt ongetwijfeld verband met de Vlaamse wolwevers die zich omstreeks 1300 in Gouda vestigden, aanvankelijk hun bedrijven uitoefenden aan de oude Raemwegh (tegenwoordig Spieringstraat, Jeruzalemstraat, Zeugstraat en Sint Anthoniestraat), maar al spoedig verhuizen naar de Raam en omgeving. Uit een acte van 1366 (Regestenlijst Kloosterarchieven 53) blijkt, dat Jan die Vlaminc een huis heeft, gelegen in de steghe van de Conincstraet (de tegenwoordige Raam).

Vossenhol

Vuile veste steeg

Vuilsteeg

Walensteeg

Warmoespoortje

Wijdstraat
Twi is een tweesprong, gevormd door de Tiendweg - vóór de verlegging ten gerieve van de bouw van de St-Janskerk - en het verlengde van de Kleiweg. In het midden van de 15de eeuw is de naam verbasterd tot Wijdstraat. Oude adresboeken (o.m. die van 1877 en 1906) geven de naam Waaistraat. Ook de spellingen Twijstraat, Wijdestraat en 't Wijstraat komen voor. De spelling Twaaistraat komt nog voor in een officieel Bevolkingsregister van 1900-1922,

Wijde Poort
Over de oorsprong van de naam is niets met zekerheid bekend; waarschijnlijk was de breedte van deze poort een gunstige uitzondering op de regel die destijds voor poortjes en steegjes gold. De huizen aan deze straat zijn in de jaren zestig gesloopt; de laatste in het begin van 1970. De naam is, na de bouw van een complex bejaardenwoningen tussen Groeneweg en Hputmansplantsoen, bij raadsbesluit van 2 februari 1976 in ere hersteld.

Wintersteeg
Volgens Pot droeg de steeg ook de naam Houtterkenssteeg. Van beide namen is de oorsprong onbekend. Mogelijk zijn ze genoemd naar een bekende bewoner of huiseigenaar.

Zak

Zwaansgat
Men veronderstelt dat de naam afkomstig is uit zeer oude tijden toen in het waterrijke mondingsgebied van de Gouwe wilde zwanen nestelden. Misschien moet ook gedacht worden aan het recht van zwanendrift, het recht op het houden van knobbezwanen (Cugnus olor) door de Heren van der Goude. In 1502 wordt het straatje Zwaensteech genoemd (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 320, fol. 234), in 1785 Zwaanshals (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 597, nrs. 2610). De straatnaam Zwaanshals komt ook voor in Rotterdam. Men acht het mogelijk dat de naam verband houdt met de bocht die de Rotte ter plaatse maakt, maar ook dat de stadszwanen en hun winterverblijf hebben gehad. Deze laatste mogelijkheid bestaat ook voor het Goudse Zwaansgat. Volgens Pot werd ook de naam Z(S)waensvoerde (= voorde) gebruikt. In een Oorkondenboek van de stad Utrecht (nr. 374) is sprake van Suanesdrisch, Zwaansdrecht, als een nieuwe ontginning aan de Gouwe. Het is aannemelijk dat hiermee Gouda is bedoeld. De naam van dit steegje zou dan daaraan een herinnering vormen. In 1470 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 319, fol. 2 v) duikt voor dit straatje ook de naam Lecwers- of Leckworst- steeg op. Deze naam is ontleend aan het bier dat uit de vaten lekt, het scharbier. De naam Scarbiersteeg komt reeds voor in 1439 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 339). Als Pieter Baerntsoensteghe wordt de steeg vermeld in 1454 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 423). Het straatje was tot het midden van de jaren zestig nog bewoond.

Koningstraat

Kruidenierstraat
De naam houdt waarschijnlijk, evenals Komijsteeg en Peperstraat, verband met de handel in kruiden en specerijen, van welke goederen Gouda in de Middeleeuwen een stapelplaats was. Een kruidenier was nl, vroeger geen winkelier in levensmiddelen, maar een groothandelaar in kruiden, spece- rijen en aanverwante stoffen voor de keuken, tevens leverancier van de apothekers (Zie: dr. E. Grendel, De ontwikkeling van de artsemok bereidkunst in Gouda, 1957). Bij de oudst bekende vermelding in 1647 is sprake van de Kak- of Cruydenierssteegh. De oudste naam van deze straat is de Cackstege (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 333, fol. 135 v., 1592). Een eigendomsoverdracht uit hetzelfde jaar en genoemde bron (fol. 114) spreekt van Lapsteech aan de Coninxstraat; dit is evenwel een schrijffout want de volgende overdracht, fol. 135 v geeft als eigenaar aan Jan Jansz, alias Jan Cax, terwijl 't Kamerboek van 1615 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 93, fol. 152) spreekt van de straat van de Nobelstraet tot de Kaksteeg. Volgens het Hoofdgeldregister heet deze straat in 1622 de Cacksteeg; op de plattegrond van Blaeu van 1649 komt zij voor als Kruideniers Steeg of Kack Steegh; in 1667 als Cruydeniersteech (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 18, 24 september 1667).

Wachtelstraat
De naam Wachtel- of Wachterstraat houdt indirect verband met de ligging buiten de Potterspoort. Reizigers, die na de poortsluiting voor de stad kwamen, moesten wachten tot de poorten de volgende morgen weer werden geopend. Aan de toegangsweg naar de Potterspoort stond een herberg om de wachtenden onderdak te verschaffen. Deze herberg droep aanvankelijk de naam “De Wachter”. Zij werd later stadsherberg met de naam “Huis ter Liefde” . Of de straat haar naam aan deze herberg ontleende of dat het omgekeerde het geval was, is niet bekend. Tot de nummering van de Wachtelstraat rekende met tot 5 juli 1948 ook het gedeelte van de tegenwoordige Print Hendrikstraat tot aan het Moordrechtse Verlaat (zie aldaar). Komt ook nog voor als Wachte en Wachterstraat in de Volkstellingsregisters van 1830 en 1840.

Wilhelminastraat
De naam houdt verband met het bezoek dat H.M. Koningin Wilhelmina, vergezeld van H.M. Koningin-regentes Emma, op 24 april 1897 aan Gouda bracht. Tot dat tijdstip heette de straat de Vogel(en)zang. De bewoners vonden in het bezoek van de koninginnen aan hun straat aanleiding om aan de gemeenteraad te verzoeken de naam Vogelenzang te veranderen in Koningin Wilhelminastraat. Beweegredenen voor dit verzoek waren enerzijds het verlangen een blijvende herinnering te bewaren aan het bezoek van de beide vorstinnen, anderzijds omdat velen, als van de Vogelenzang werd gesproken, zich die straat nog steeds voorstelden, zoals die vroeger was, nl. een der minste en beruchte buurten van Gouda, waar sinds de Middeleeuwen de vrouwen van lichte zeden hun aangewezen woonplaats hadden. Bij besluit van de N.S.B.-burgemeester van Gouda d.d. 31 januari 1942 kreeg de straat haar oude naam Vogelenzang weer terug. Na de bevrijding werd op verzoek van de bewoners bij raadsbesluit van 4 februari 1946 de naam Wilhelminastraat in ere her- steld. Bij besluit van het college van Burge- meester en Wethouders (15-24 mei 1945) was namelijk de naam Vogelenzang aanvankelijk gehandhaafd. De naam Vogelenzang wordt, voor zover bekend, voor het eerst aangetroffen in 1351 (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 22). In de Middeleeuwen werden vaak straten, wijken of buurten, meestal aan de rand van de stad gelegen, met deze naam aangeduid. De naam wordt gewoonlijk op dezelfde manier verklaard als door Walvis (deel I, pag. 33): ‚om dat het veld en boomgewas het gevogelte vrije nestelen en zingen toeliet. Het water aan de zuidwestzijde van de Vogelenzang werd in het begin van de jaren zeventig van de 19de eeuw gedempt.

Korte Dwarsstraat

Lazaruskade
De Lazaruskade was tot de aanleg van de Vogelbuurt in de jaren dertig een tegen landerijen doodlopende weg, die alleen aan de zuidoostelijke zijde bebouwing had. De naam houdt verband met de aanwezigheid van een tehuis voor melaatsen, dat reeds in 1394 wordt vermeld. Dit eerste Lazaruserf was gelegen aan het eind van de Wachtelstraat, bij het begin van de Lazaruskade, Het heeft bijna twee eeuwen als zodanig dienst gedaan. Krachtens Raadsbesluit van 25 september 1933 is de naam vervallen, Het straatgedeelte kreeg toen de naam Verlengde Wachtelstraat. Dit raadsbesluit is nimmer ten uitvoer gelegd, want ook in officiële stukken wordt de naam Lazaruskade nog gebruikt De naam komt ook voor op het straatnaambordje aan de zuidoostelijke kant. Volgens Pot werden in 1827 ook de namen Lazarusdijk en Lazarussteeg gebruikt.

Lange Dwarsstraat
De naam houdt vermoedelijk verband met de ligging ten opzichte van de Nieuwe Haven en de Turfmarkt.

Vrouwevestesteeg
De straat ontleent haar naam aan de ligging in het verlengde van de Vrouwesteeg nabij de vroegere vesten, tegenwoordig Regentesseplantsoen. In 1595 komt zij voor als ons lieffrouwennijenstraet' (R.A. 334, fol. 172). In artikel 22 van de ordonnantie van de Clapwakers van 17 oktober 1758 (O.A. 302, nr. 10) wordt deze steeg Nieuwe Vrouwen- steeg genoemd.

Kleiwegstraat
In de 14de eeuw, toen de Nieuwehaven werd gegraven, is reeds sprake van die steghe van de nuwe haven (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 73, 1366) en Nieuwehavensteghe (Regestenlijst Kloosterarchieven 440, 1454). In 1452 (Regestenlijst Kloosterarchieven 423) wordt vermeld de Nuwe Haven- of Cleywechstraet. Overigens wordt op fol. 367 v weer gesproken van steeg. De bewoners verzochten in 1910 (vergeefs) naamsverandering in Julianastraat of Nieuwehavenstraat.

Walestraat
Als Walich Avenzoenssteeg reeds vermeld in 1393 (Regestenlijst Weeshuisarchief 157), als steeg bij Jacob Avenzoens in 1365. Ook de Doelensteeg droeg oorspronkelijk de naam Walich Avenzoenssteeg (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 219, 1403; K.A.,5, fol. 3 v, 1482). De naam Walichsteeg komt in 1593 nog voor (Pot). Op de kaart van Blaeu wordt de straat abusievelijk als Watersteeg aangeduid. De naam Walesteeg, die reeds in 1664 voorkomt, werd gehandhaafd tot bovenvermeld besluit. Aan de noordzijde ligt een thans afgesloten, maar tot in het begin van de jaren zestig bewoond, onbenoemd poortje. waarin twee huisjes staan, genummerd 9 en 9a. Daarvoor was het een zgn. ledig erf.

Spoorstraat
De naam houdt verband met de verbinding van de binnenstad met de spoorweg. Voor de totstandkoming van de tunnel onder de spoorlijn Gouda-Utrecht in 1939 liep de straat tot aan de spoorwegovergang naar de Ridder van Catsweg. Zij vormde oorspronkelijk een gedeelte van de Kleiweg en kreeg bij raadsbesluit van S augustus 1870 de naam Spoorwegstraat. In de volksmond werd zij evenwel steeds Spoorstraat genoemd. Tot 1939 werd de straat aan de oostzijde begrensd door een water dat via het Bloemendaalse verlaat uitkwam in de Blekerssingelgracht. Aan deze zijde bevond zich de oude begraafplaats van de Nederlands-Israëlitische gemeente en aan het noordeinde ervan stond een café met grote tuin, Tivolo, later Welgelegen genaamd. Ook de spoorwegtunnel wordt tot de Spoorstraat gerekend.

Noodgodssteeg

Buurtje
Omtrent de herkomst van deze naam is niets bekend. Als 't buurtje buiten Dijkspoort komt het voor in bovenvermeld trouwboek. Er zal zonder meer een groep huizen mee zijn bedoeld.

Nieuwe Veerstal
Deze kade is aangelegd in 1582 na de afbraak van het kasteel. In 1645 werd zij door de bouw van de Nieuwe-Veerstalpoort verbonden met de stad. De naam Veerstal betekent een plaats waar men wordt overgezet waar een veer is. (Zie Walvis I, blz. 143 )

Aakwerf

Aalberseplein

Aardewerkpad

Acaciaplein

Achterwillensebocht

Achterwillenseweg

Achthovenpolderpad

Aderpolderweg

Agnietenstraat

Akeleistraat

Akkerlust

Albrechtsveld

Allendestraat

Ambachtspolderpad

Ambachtsstraat

Amelandstraat

Amundsenlaan

Anemoonpad

Anijsgaarde

Ankerpad

Antwerpseweg

Arnhemweg

Arthurpad

Aschpotpad

Azaleasingel

Bachstraat

Baliemolenerf

Baljuwslag

Balsemienstraat

Beekpolderpad

Beekpoldersingel

Beemdgras

Beethovenhof

Begoniapad

Beinsdorppolderweg

Bellamystraat

Bentpoldererf

Bentpolderpad

Bereklauwpad

Beringlaan

Bernadottelaan

Bernhardhof

Bertelmanstraat

Beukehof

Beukelaan

Beukmolenplantsoen

Bieslookgaarde

Bieslookpad

Bilderdijkstraat

Binnenkade

Binnenpolderweg

Blekerspoort
Deze poort, sinds 1957 onbewoond, in de volksmond bekend als Blekers singelpoort en Het poortje, maakte tot 1968 deel uit van de nummering van de Blekerssingel, no's 44—48. Het draagt ook de naam Bonspoortje, welke naam het dankt aan de touwslager C. Bons, die in de 19de eeuw het huis R 290 bewoonde.

Bleulandpad

Bleulandweg

Bleysstraat

Blikslagershof

Bloemendaalpassage

Bloemendaalseweg

Bloklandpolderstraat

Blommesteinsingel

Bockenbergstraat
Genoemd naar Pieter Cornelisz. Bockenberg, geboren te Gouda 25 december 1548. Bockenberg werd in 1574 tot priester gewijd, maar werd in 1586 protestant. Hij maakte naam op het gebied der geschiedschrijving en werd in 1591 op voorstel van de raadpensionaris Van Oldenbarnevelt door de Staten van Holland en Zeeland benoemd tot 's lands historieschrijver. Hij overleed te Leiden op 17 januari 1617.

Bodegraafsestraatweg
Ontleent zijn naam aan de straatweg naar Bodegraven, die van 1839 tot begin 1949 in onderhoud was bij een particuliere maatschappij. Het vroeger in de gemeente Waddinxveen gelegen deel van deze weg, heette vóór de annexatie op 1 februari 1964 Bodegraver Straatweg.

Boegpad

Boelhouwerstraat

Boenstoep

Boerensloot

Bolwerk
Ontleent zijn naam aan het bolwerk, dat in 1575 buiten de Potterspoort ter verdediging van de stad was aangelegd. In zijn tegenwoordige vorm is het Bolwerk in 1960 gereedgekomen.

Boomgaardstraat
Is omstreeks 1938 gesplitst in een noordelijk en zuidelijk gedeelte door een huizenblok gevormd door de Derde Kade, de Eerste Hieronymus van Alphenstraat, de Rhijnvis Feithstraat en de Bellamystraat. In de jaren zestig is het zuidelijk gedeelte door sanering vervallen. Het resterende gedeelte (nog slechts een binnenterrein, te bereiken van de Derde Kade) ligt achter de Eerste H. van Alphenstraat, noordzijde en de Derde Kade, westzijde. De naam vindt zijn oorsprong in het feit, dat er toen deze straat in 1880 werd aangelegd, ter plaatse een boomgaard was. Reeds op een boomgaard aangegeven. Het noordelijk deel van de straat had een halfopen bebouwing. Officieel schijnt er nimmer een naam aan deze straat te zijn gegeven, want in het Raadsverslag van 13 januari 1882 wordt gesproken van de zoogenaamde Boomgaardstraat.

Borsteeghstraat

Boschlust

Boschpolderstraat

Bosrankhof

Bosranklaan

Bosweg
De naam herinnter aan het oude Goudse Bos, dat zich tot in de 14e eeuw ten westen van Gouda uitstrekte ongeveer tot aan Moordrecht en Waddinxveen.

Boterbloemstraat

Bothastraat

Botterwerf

Bouwlust

Bouwmeesterplein

Bovenland

Brahmsstraat

Brandsmastraat

Breevaarthoek

Bremlaan

Briandstraat

Brittenburg

Broekweg
Deze weg houdt de herinnering levend aan de oude benaming van de gronden van Gouda, reeds in de stadsbrief van 1272 genoemd opwaert te brouckewaert, in het algemeen en aan de in 1870 opgeheven gemeente Broek c.a. in het bijzonder. Vóór de totstandkoming van het verbindingskanaal Gouwe-Hollandsche IJssel liep deze landweg van de (Tweede) Moordrechtse Tiendeweg tot de spoorlijn Gouda-Rotterdam-Den Haag. Komt o.m. voor op de stafkaart no. 38A Gouda, uitgegeven in 1936 (schaal 1:25.000) en op de Cito Plan - kaart van Gouda (ca. 1947) onder de naam Groene Weg.

Brugmanshof

Büchnerweg

Buitenlust

Buitenstuk

Bunchestraat

Burglust

Burgvlietkade

Callunalaan

Calslaan

Cappenerhof

Catsveld

Cederweg

Chopinstraat

Cipresweg

Citroenvlinderstraat

Claespolderstraat

Clarissenhof

Clematislaan

Clementpolderstraat

Coenecoopbocht

Coenecooppad

Coenecooprotonde

Colijnstraat

Columbushof

Columbuslaan

Componistenlaan

Coniferensingel

Conventstraat

Coornhertstraat

Corssenpolderstraat

Crabethpark
Genoemd naar de gebroeders Dirck en Wouter Crabeth, Goudse glasschilders, die o.m. een aantal der gebrandschilderde ramen in de St-Janskerk te Gouda hebben vervaardigd (1555-1571) Dirck Pieterszoon Crabeth werd ca. 1505 te Gouda geboren en overleed in 1574. Wouter Pieterszoon Crabeth werd omstreeks 1520 geboren en overleed in 1589. Tot aanleg van het plantsoen werd in 1882 besloten. Als plantsoen opgeofferd voor de bouw van het kantoor van de Goudse Verzekeringen.

Crabethstraat
Genoemd naar de gebroeders Dirck en Wouter Crabeth. Zie Crabethpark. Aanvankelijk behoorde het station tot de nummering van de Crabethstraat (schrijven directeur gemeentewerken 11 maart 1948). De aanleg van de Crabethstraat in 1872 was de eerst stadsuitbreiding in moderne geest, d.w.z. volgens bepaalde, van overheidswege verstrekte richtlijnen.

Crocuspad

Cronestein

Cronjéstraat

Dagpauwoogstraat

Dammaspolderpad

Denneweg

Dercksenstraat

Deventerweg

Diepenbrockhof

Dijkgraafslag

Dijkstraat

Dillegaarde

Dillenburgsingel

Distelvlinderstraat

Dobbestraat

Doesburgweg

Doggerpad

Doggersbanklaan

Doorslag

Dotterplantsoen

Drapiergang

Dreef

Driehoeven

Driestromenpad

Drieweghof

Driewegpad

Driewegplein

Drossaardpad

Drossaardslag

Dunantsingel

Dutoitstraat

Dwarsslag

Dwarstocht

Edisonstraat

Eendrachtsweg

Egelantierlaan

Eikelaan

Elburgplein

Elckerlycstraat

Elsgeestpolderpad

Elzenburg

Elzepad

Emmastraat

Engelsmanplaat

Erasmusplein

Ereprijsstraat

Ericalaan

Esdoornstraat

Esmoreitstraat

Estafetteweg

Eurotonde

Evenaar

Forsythialaan

Fourieweg

Frederikspolderstraat

Freesiapad

Fugalaan

Gaardepad

Gaarderslag

Gaffelaarwerf

Gandhiweg

Gansstraat

Ganzenburg

Garenerf

Gaspeldoornlaan

Gasthuispolderweg

Gedenklaan

Geerpolderweg

Gentiaanstraat

Gentseweg

Geraniumhof

Geraniumstraat

Gerbrandyweg

Gershwinstraat

Getijmolenerf

Geuzenstraat
De naam, die in 1592 voor het eerste wordt gebruikt, houdt stellig op de een of andere wijze verband met activiteiten van de Geuzen. In het Inventaris van het Oud-Archief Gouda 544, fol. 177 (1593) komt een aantekening voor luidend: Deze straet wordt genoemt de Corteguesenstraat ende creech de naem uit opveylen van de erven. Het ligt enigszins voor de hand te veronderstellen dat de in openbare veiling gebrachte erven de resten waren van de door de Geuzen geplunderde en in brand gestoken ervan van het St-Catharinaklooster, wat de naam zou verklaren. Oorspronkelijk was er een Lange (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 544, fol. 179, 1593) en een Korte Geuzenstraat (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 544, fol. 177v). De Korte Geuzenstraat en de Baanstraat, waar de beide Geuzenstraten bijeenkwamen, werden samen het Heilige Geest- of Weeserf genoemd. Zie aldaar. De beide Geuzenstraten werden omstreeks 1592 aangelegd op de grond van het voormalige St-Catharinaklooster. De toc het klooster en de kloosterboerderij was aan de Groeneweg tegenover de Patersteeg en droeg de in dit verband verklaarbare naam Koepoort. (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 8, fol. 78, 27 oktober 1720.) Deze poort werd de latere Korte Geuzenstraat, maar de naam Koepoort bleef nog lange tijd gehandhaafd. (De naam is in erer hersteld bij raadsbesluit van 2 februuari 1976.) Voor een doorbraak naar de Tiendeweg Weg werd in 1592 de opstal van twee huizen aangekocht. het eerste gedeelte van de (Lange) Geuzenstraat, waar tot in de 16de eeuw aan de westzije het St-Catharinaklooster heeft gestaan, werd in de volksmond wel het Klooster genoemd. De Korte Geuzenstraat komt ook voor als Winkelhaakstraatje of Inventaris van het Oud-Archief Gouda 93, fol. 50v) en de Geuzenstraat als Achter het Tuchthuis'.

Gildenburg

Gladiolenpad

Globepad

Gloriantplantsoen

Gloucesterstraat

Gnephoekpolderstraat

Goejanverwelledijk
Niet alleen de noordelijke IJsseldijk binnen de gemeente, maar ook het verdere gedeelte ervan binnen de gemeenten Reeuwijk (voormalig Stein) en Hekendorp draagt deze naam, die ontleend is aan die van een landeigenaar ter plaatse, Goe Jan Verwelle genaamd, die in het begin van de 15de eeuw leefde. De sluis in de IJsseldijk, die de Hollandsche IJssel verbindt met het zuidelijke uiteinde van de Grote of Dubbele Wiericke, wordt reeds in het begin van de 17de eeuw Goe lan Verwelle Sluijs genoemd. Wordt in 1521 ook aangeduid als Hoogendijck (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 321, fol. 149v), in 1834 als Hooge Steinsche Ysseldijk (Keur polder Bloemendaal) en in de volksmond als Goverwelsedijk.

Googerpolderstraat

Gorbatsjovstraat

Gortmolenerf

Goudkade
De naam is een verkorting van Gouwekade. Het eerste gedeelte ervan draagt in de volksmond de naam De Knip.

Goudseweg

Goudvlinderstraat

Goverwellepad

Goverwellepassage

Goverwellesingel

Gravestein

Griendakker

Grietpoldersingel

Groenheuvel

Groenhovenpark

Groenhovenweg

Groenlust

Groningenweg

Haastenburg

Hagewindestraat

Halewijnplein

Hammarskjöldhof

Hanzeweg

Harderwijkweg

Harlekijnpad

Hazelaarlaan

Hazepad

Heempad

Heemraadslag

Heemskerkstraat

Heenpolderplantsoen

Heesterlaan

Helmersstraat

Herenstraat
Op de plattegrond van 1270, samengesteld door De Lange van Wijngaerden, komt te zelfder plaatse de naam Broekweg voor. Op de plattegrond van 1894, toen de Herenstraat in westelijke richting niet verder liep dan de Bosweg, heet deze straat nog Heerenkade; eveneens in het adresboek van 1900. De oorsprong van de naam houdt mogelijk verband met de Heren van der Goude, die de aanleg ervan zouden kunnen hebben bekostigd.

Herpstraat
Naar Hendrik (van) (H)erp, bekend mysticus, overleden 22 februari 1478 in Mechelen, die in 1446 het Goudse huis van de Collatiebroeders opnieuw oprichtte en daarvan tot aan zijn vertrek naar Rome in 1450 rector was. Herp had grote invloed op het geestelijk leven in de stad. Hij was aanvankelijk de moderne devotie toegedaan. In Rome trad hij toe tot de orde der Minderbroeders (Franciscanen). Zijn hoofdwerk is de Spieghel der Volcomenheit, een handboek der mystieke theologie.

Hertzogstraat

Heuvellaan

Hillesumstraat

Hoefbladstraat

Hoefslagpad

Hoevenlust

Hofpoldersingel

Hofstedenpad

Honkbalpad

Hoogaarswerf

Hoogenburg

Hooizolder

Hoornbloemstraat

Hopgaarde

Hortensiasingel

Hortus

Houtmansgracht
Genoemd naar de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman, inboorlingen van Gouda, Nederlandse zeevaarders, die in 1595-1597 een informatietocht naar Oost-Indië maakten waaruit stichting van de Compagnie van Verre (de latere Verenigde Oost-Indische Compagnie) voortvloeide. In 1598 maakten zij een tweede, waarop Cornelis werd vermoord en Frederik werd gevangen genomen. Cornelis werd ca. 1565 te Gouda geboren en sneuveld voor de kust van Atjet op 11 september 1599. Frederik werd in 1571 te Gouda geboren en overleed 21 oktober 1627 te Alkmaar. Een manuscript bevattende het verhaal van Zijn wedervaren werd in 1879 door het gemeentebestuur aangekocht en berust thans in het Stedelijk Museum Het Catharina-Gasthuis (Afdruk Librije 894a). Krachtens raadsbesluit d.d. 22 december 1971 wordt ook de rijweg langs het Veemarktterrein, van de Varkenmarkt tot aan de Korte Vest, aangeduid met deze naam.

Houtmanspad

Houtmansplantsoen
Genoemd naar de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman (zie Houtmansgracht). Het zuidelijk gedeelte van het plantsoen werd in het einde van de 19de eeuw in het westen vergroot met het grootste gedeelte van de tuin van het woonhuis van burgemeester mr. A.A. van Bergen IJzendoorn (Oosthaven 68). Dit gedeelte, aan de noordzijde begrensd door de Vijverstraat, werd door deze bij testamentaire beschikking van 27 mei 1893 vermaakt aan de gemeente Gouda. In het plantsoen is op 1 juli 1880 een gedenkteken geplaatst ter ere van de beide uit een oud Gouds geslacht stammende zeevaarders. Aán het plantsoen staan, ten noorden van de Doelenstraat, enkele woningen. Tot de bouw van het bejaarden-complex De Baan stond daar bovendien áchter het plantsoen een aaneensluitende huizenreeks die ten behoeve van de bouw van De Baan is gesloopt.

Houtsingelrotonde

Hovenierskade
De naam houdt verband met de zgn. Stadstuinen tussen de Graaf Florisweg en de Karnemelksloot. Oorspronkelijk maakte de straat deel uit van de Derde Kade.

Hudsonlaan

Hulkestein

Idenburgstraat

Iepelaan

IJkerwerf

IJsselkade
De kade is over de gehele lengte van de weg gescheiden door een kademuur, waarin een afsluitbare poort is opgenomen. Vóór vermeld raadsbesluit droeg de kade langs de Hollandsche IJssel geen afzonderlijke naam. Er was een kade aan de Nieuwe Veerstal (aanlegplaats van o.m. de stoombootdiensten IJssel en Estafette en, ongeveer op de plaats van de tegenwoordige IJsselkade, een kade langs de Veerstal De kade aan de Veerstal was door een wat noordelijker gelegen kademuur - met een afsluitbare doorgang bij het Tolhuis - gescheiden van het bewoonde gedeelte van deze straat. De in de jaren 1956-1957 tot stand gekoen verbindingsweg tussen de Goejanverelledijk (bij de Hanepraaisluis) en Schielands Hoge Zeedijk (bij de Mallegatsluisbrug), wordt sinds 17 februari 1958 gerekend te behoren tot de Nieuwe Veerstal.

IJssellaan
Genoemd naar de Hollandsche IJssel. Aanvankelijk liep deze straat dood tegen landerijen. Omstreeks 1920 kreeg zij verbinding met de Burgemeester Martenssingel en werd zij doorgetrokken tot het driehoekige pleintje bij de F.W. Reitzstraat-Cronjéstraat, bij de Goejanverwelledijk. Bij raadsbesluit van 21 december 1920 werd besloten het nieuwe gedeelte, ten zuiden van de Burgemeester Martenssingel, geen andere te geven, maar ook met de naam IJssellaan aan te duiden. In de volksmond werd en wordt dit gedeelte wel Verlengde IJssellaan genoemd.

IJsseloogwal

Industriestraat

Ingelandslag

Isoldestraat

Jantjeserf

Japieserf
Voor het laatst bewoon in 1961. Grotendeels afgebroken in 1962. Eertijds stond hier de St.-Jacobskapel, waaromheen een grote onbebouwde ruimte of erf. De eerste huizen werden op dit terrein vermoedelijk gebouwd in de eerste helpt van de 16e eeuw. In 1546 wordt althans melding gemaakt van die huysinge van Sinte Jacobsgasthuis, staande op St. Jacobs erve. (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 325, fol 114v). Van oudsher werd dit straatje in de volksmond met de naam Japieserf aangeduid. De gebouwen behoorden volgens de bevolkingsboekhouding tot de straatnummering van de Raam. Komt voor als Jaapjeserf in het adresboek van 1909.

Jasmijnlaan

Jolwerf

Joubertstraat

Jozefhof

Julianahof

Julianasluispad

Julianasluisterrein

Kaagpoldererf

Kaagwerf

Kadeplantsoen

Kalmoesgaarde

Kalmoespad

Kameraarslag

Kamgras

Kamillegaarde

Kamillepad

Kampenringweg

Kamperfoelielaan

Kanaaldijk

Kanaalstraat

Kandeelstraat

Kaneelpoort

Kannenburg

Karekietstraat

Kastanjestraat

Kattenburcht

Kazernestraat
De naam houdt verband met de voormalige Infanteriekazerne ter plaatse (later Veemarktrestaurant enz.). De straat is aangelegd op de plaats van een gedempt watertje of zijl.

Keenwerf

Keerkring

Kerkhoflaan
De naam houdt verband met de ligging bij de in 1832 aangelegde oude Algemene Begraafplaats aan het doodlopende eind van de Prins Hendrikstraat. Oorspronkelijk liep deze laan, waaraan toen geen bebouwing stond, van de Turfsingel naar het toen iets zuidelijker gelegen eind van de Prins Hendrikstraat, bij de zuidelijke ingang vande begraafplaats. Deze oude Kerkhoflaan is evenwel in 1917 opgenomen in het terrein van de Kaarsenfabriek krachtens een ruiling tussen de gemeente en de Kaarsenfabriek (akte van 8 augustus 1917, verleden voor notaris N.F. Cambier van Nooten). Waarschijnlijk is deze straat dezelfde als de Solonskade, die al wordt vermeld in 1525 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 346, fol. 145); zij was gelegen buiten de Dijkspoort in de Korte Akkeren, waar het de eerste kade was. Op een Kaart van de Hollandsche IJssel van 1860, staat de oude Kerkhoflaan ook vermeld als Solomonskade. Of er enig, en zo ja, welke verband bestaat tussen de naam van deze kade en de Griekse staatsman en dichter Solon (640-558 v. Chr.) is niet duidelijk. Solon werd in 594 gekozen als als archon (bestuurder) van Athen, met als taak het oplossen van de socials problemen. Hij verlichtte de belastingen voor de armen onder de inwoners en gaf Athene een democratische grondwet. Hij wordt wel beschouwd als een der wegbereiders van de democratie Op de plattegrond in de Gids van 1894 en ook in de Gids van 1908 wordt de naam Tollenskade gebruikt, wat op een vergissing moet berusten. Als Papegaysteech komt deze straat reeds voor in 1616 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 93, fol. 137); de naam Papegaaisteeg komt ook nog voor in de Goudsche Courant van 2 december 1866 en in de raadsnotulen van 1881, blz. 11. De oorsprong van deze naam is onbekend. Op een plattegrond van Gouda van 1923 (uitgave A. Brinkman & Zoon, getekend door J. Groenendijk, ambtenaar bij Gemeentewerken) en een Cito-plankaart van latere datum (ca. 1949) staat de nieuwe Kerkhoflaan, die wel is bebouwd, aangeduid als Ver lengde Vorstmanstraat, vermoedelijk een eigenmachtige aanduiding.

Kerkpolderpad

Kerstroosgaarde

Kervelgaarde

Kesperstraat

Kievitstraat

Kikkerpad

Kingstraat

Kleiwegplein
Aanvankelijk is gedacht aan de naam Singelplein. In de volksmond droeg het in den beginne de naam Rodeplein, omdat de verkeerslichten er zo lang op rood waren afgesteld.

Klimopstraat

Klipperwerf

Kluitmanstraat

Knipmolenweg

Koekoekplein

Koekoekstraat

Koerierspad

Kolfwetering

Kolkmanstraat

Kompas

Kongsbergstraat

Koningsmantelstraat

Koolwitjestraat

Kornoeljelaan

Kraaiheidelaan

Kramersweg

Krugerlaan
Naar Stephanus Johannes Paulus Kruger (1825-1904), Zuidafrikaanse staatsman, laatste president van de Zuidafrikaanse republiek, die tijdens zijn verblijf in Nederland op 6 december 1900 Gouda per trein passeerde en door het toenmalige gemeentebestuur officieel werd begroet. Het geven van de namen van de politieke en militaire leiders van de Zuidafrikaanse Boerenrepublieken, zoals in Gouda in de wijk Kort Haarlem is geschied, berustte op een gevoel van stamverwantschap en was bedoeld als een huldebewijs voor hun strijd tegen de overweldiging door Engeland. De Krugerlaan is aangelegd na de demping van de Breevaart van de Karnemelksloot tot de Hollandsche IJssel.

Kruidenburg

Kwartslag

Lafeberhof

Lakerpolderplein

Landluststraat

Landmeterslag

Lanseloetstraat

Larixweg

Lavendelgaarde

Leenmanslag

Leeuwenburg

Leeuwerikstraat

Lekkenburg

Leliepad

Lepelaerstraat

Lethmaetstraat
Genoemd naar Herman Lethmaet, vriend van Erasmus, deken van het Kapittel van Sint Marie te Utrecht, geboren te Gouda in 1492 en overleden te Utrecht 6 december 1555. Hij promoveerde aan de Sorbonne cum laude tot doctor in de theologie.

Ligusterlaan

Lijsterbesstraat

Lindelaan

Lisplantsoen

Livingstonehof

Livingstonelaan

Loevestein

Lutulistraat

Madeliefstraat

Madrigaalhof

Maerlantburg

Magalhaeslaan

Manege
Deze open ruimte was vroeger in gebruik bij de officieren van het garnizoen als openlucht manege, in het bijzonder gedurende de periode 1861-1868, toen de staf van het vierde regiment infanterie in Gouda was gevestigd. Na opheffing van dit garnizoen in 1922 is het terrein nog wel eens als zodanig gebruikt door zgn. Landelijke ruiters. Met het raadsbesluit werd een van oudsher bestaande naam officieel.

Marathonlaan

Marconistraat

Marendijkpoldersingel

Margrietplein

Marshallpad

Mastpad

Meerburgstraat

Meidoornstraat

Meivlinderstraat

Melkbocht

Mercatorhof

Mercatorpad

Mercatorsingel

Meridiaan

Merlijnstraat

Middenmolenlaan

Middenmolenplein

Middenwillenseweg

Moerbeistraat

Moestuin

Moleneind

Molenmeesterslag

Molenomloop

Mondlanestraat

Moreauhof

Mosstraat

Motetplein

Mozartstraat

Muidenweg

Muilenpoort
Genoemd naar Jan Jansz. Muyl, die in 1597 op de Groeneweg woonde (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 1895, fol. 18). De straat is ook bekend als Jan Meulen (Molen) poortgen aan de Groeneweg of Jan Muilenpoortgen (N.A. 377; Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 374, fol. 181 v;‚ Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 8, 30 januari 1735). Bovendien heeft deze straat, althans een straat aan de Groeneweg, de naam (Yde) Rommertspoort gedragen (Eigenboek 1791, Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 386, fol. 185 en Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 335, fol. 117 r; zie ook Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 358, fol. 204v 16 februari 1669). De huizen aan deze straat zijn in de jaren zestig geleidelijk aan gesloopt, de laatste in het begin van 1970. De naam is, na de bouw van het complex bejaardenwoningen tussen Groeneweg en Houtmansplantsoen, bij raadsbesluit van 2 februari 1976 in ere hersteld.

Muntgaarde

Muziekpad

Nachtegaalstraat

Nansenstraat

Nederhorstpad

Negenhoeven

Nessepolderstraat

Nieburg

Nieuwe-Marktpassage

Nieuwenhuisenhof

Nieuwstraat
In de jaren 1584-1589 werd op de erven afkomstig van het voormalige Agnietenklooster huizen gebouwd. Daaraan heeft de Nieuwsteeg of -straat haar ontstaan en naam te danken. In het begin van de 19de eeuw werd het voormalige pesthuis als kazerne in gebruik genomen (tot 1922), in verband met het drukke militaire verkeer werd de Nieuwsteeg toen dikwijls Soldatensteeg genoemd. Een Nuwestraat in de Keizerstraat wordt vermeld in 1388 (Regestenlijst Weeshuisarchief 147). Ook de verbinding van de Westhaven met de Gouwe (de Hoge Gouwe) heeft enige tijd Nieuwstraat geheten (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 696, fol. 60 v‚ 1590).

Nijverheidsstraat

Noorderhaaks

Noorderhout

Noorderstraat

Noorderwerf

Noordhoef

Noordpool

Noordveenpolderstraat

Oleanderlaan

Olympiadeplein

Olympiarotonde

Omloopkade
Deze kade, die volgens Fockema Andreae (1931) in 1331 werd aangelegd, liep van de Graaf Florisweg aan de westzijde van de Bodegraafsestraatweg in noordelijke richting en boog halverwege Reeuwijk in noordwestelijke richting om tot aan de Bloemendaalseweg, bij de driesprong met de weg naar Waddinxveen en Oud-Reeuwijk, langs de Boskoper-Alpherwetering. De breedste gedeelten van de kade waren bebost. Tot omstreeks 1904 kon men er wandelen. De kade werd toen afgesloten en het hout dat er stond gerooid. Thans is er alleen nog weiland. De naam Omloopkade is van vrij jonge datum. De oudste naam is Ree (Regestenlijst Gasthuis-Archief 456, 1499). Op de kaart van Schieland van Stampioen (1687) wordt deze kade ver Bloemendaalse Kade en is ze doorgetrokken tot aan de Winterdijk. Op de kaart van de provincie Zuid-Holland van 1867 (blad V) wordt de naam Omloop gebruikt en in de keur van de polder Bloemendaal van 1834 de naam Omloopsche of Scheikade.

Omlooppad

Ommeslag

Oostboezemkade

Oosterwerf

Oosthoef

Oostlangekade

Oostmolenpad

Operalaan

Opkamer

Orangerie

Oranje-Nassaulaan

Oranjeplein

Oranjepoldererf

Orteliuslaan

Oudebrugpad

Oudebrugweg

Ouverturelaan

Overburg

Paardenburg

Paganinistraat

Palenstein

Papaverstraat

Paradijs
De naam houdt mogelijk - evenals elders (o.m. in Rotterdam) - verband met vroegere huis- en hofstedennamen ter plaatse, dan wel met fraai aangelegde tuinen in deze omgeving, waarop ook de namen Vogelenzang, Rozendaal enz. wijzen. In het decreetboek van 1515-1559 wordt vermeld opten houck van de Speldemakerssteech achter tschoel, naast die Helle. Volgens Nomina Geographica Neerlandica (VII, 8) is Het Paradijs als huis- of plaatsnaam gebruikelijk tegenover Helle.

Parelmoervlinderstraat

Parkstraat

Pelmolenerf

Pepermolenerf

Petuniahof

Petuniastraat

Piersonweg
Genoemd naar Christoffel Pierson ('s-Gravenhage 1631-Gouda 1714), glasschilder, in de tweede helft van de 17de eeuw belast met het toezicht op en het herstel van de glazen in de St-Janskerk. Pierson werd op 16 mei 1654 poorter van Gouda. Hij woonde hier tot 1680, waarna hij zich in Schiedam vestigde. In 1692 kwam hij naar Gouda terug; hij overleed kort voor 15 augustus 1714, op welke datum hij werd begraven. Men kent van zijn hand enkele schilderijen (Frans Halsmuseum, Haarlem, Germanisches Nationalmuseum, Neurgenberg), gravures waarvoor hij de tekeningen vervaardigde en gedichten (Walvis, II, blz. 92 e.v. Uitlegginge van de glazen binnen de St.-Janskerk te Gouda). Ook in het Stedelijk Museum Het Catharina-Gasthsui bevinden zich enkele van zijn schilderijen, o.m. een gezicht op Gouda en een gezicht op het Slot van de Goude, beide gezien van de IJssel.

Pijnboomweg

Pijpenpad

Pinkenwei

Pinksterbloemstraat

Planciuslaan

Plantage

Plaswijckweg

Plataanstraat

Plateelstraat

Platteweg

Plazuidplein

Pluutwerf

Poldermeesterslag

Poldermolendreef

Poldermolenplein

Polderrotonde

Poonwerf

Populierepad

Pottenbakkerssteegje
Het droeg in de volksmond vele jaren de naam Van der Kistpoortje, zo genoemd naar de pottenbakker Dirk van der Kist, wiens bedrijf in dit steegje waarschijnlijk een uitgang had. Van der Kist woonde zelf in de laatste decennia van de 19de eeuw aan de Raam (O 74). De pottenbakkerij was achter en tegenover zijn huisje gevestigd. Het straatje droeg in 1671 reeds de naam Pottenbackerssteghe (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 18, 21.11.1671; zie ook Inventaris van het Oud-Archief Gouda 2292, fol. 267 v). Ook bekend als Pottenbakkerspoortje. In het begin van de 20ste eeuw werd het ook Poortje van Chatinier genoemd, naar A.W.C. du Chatinier, die toen Keizerstraat 66 bewoonde.

Pottersplein

Praamwerf

Pretoriaplein

Provincialeweg

Prunuslaan

Puccinistraat

Punterwerf

Raaigras

Raaphorstpolderweg

Raesbergenstraat

Ranonkelplantsoen

Ravelplein

Ravelstraat

Reeuwijkpolderplantsoen

Regoutstraat

Reigerstraat

Reinaertplein

Rentmeesterslag

Rhododendronsingel

Ribeslaan

Richel

Ridderpad

Rietvinkpolderstraat

Rietzoom

Rijnenburg

Rijnlust

Rijsselseweg

Ringvaartrotonde

Rinkelaarwerf

Rodenburg

Roerdompstraat

Rolandstraat

Romerostraat

Rondohof

Ronssepad

Ronsseplein

Ronsseweg

Roompolderstraat

Rosarium

Rossinistraat

Rotterdamseweg

Rottumerplaat

Rozemarijnpoort

Rugbypad

Ruigenburg

Runmolenerf

Rutgersstraat

Sacharovstraat

Saffraanpoort

Satiehof

Savelberghof

Scarlattistraat

Schaftstraat

Scharroosingel

Scheltemastraat
Genoemd naar Jacobus Nicolaas Scheltema (Amsterdam 4 februari 1821 - 8 april 1895). Ds. Scheltema was van 1854 af predikant bij de Remonstrants-Gereformeerde Gemeent te Gouda. In samenwerking met dr. C.A. Tebbenhoff, leraar in de geschiedenis aan het gymnasium, ordende hij het oud-archief der gemeente tot 1812 en stelde daarvan een inventaris samen (1876). In 1877 werd hij benoemd tot gemeentearchivaris, als hoedanig hij werkzaam was tot zijn vertrek naar Amsterdam in 1879. Hij bewerkte ook het derde deel van de Geschiedenis en beschrijving der stad van der Gouda, door mr. C.J. de Lange van Wijngaerden.

Schermerhornpad

Scheygrondplantsoen

Schiermonnikoogstraat

Schilkerpolderstraat

Schokkerwerf

Schoklandplantsoen

Scholenpad

Schooltuinen

Schoonhovenseweg

Schouwburglaan

Schouwburgplein

Schouwwerf

Schubertplein

Schweitzerplein

Scottlaan

Sevenhuysen
In de desbetreffende akte van 24 april 1952 is sprake van een huis gelegen op het Coningshoff' (later het terrein van de inmiddels opgeheven Koninklijke Plateelbakkerij Zuid-Holland (Plazuid) aan de Raam) in het steegje genaamd Sevenhuysen

Simonszand

Singelstraat
De naam houdt verband met de ligging nabij de Turfsingel. Deze straat kreeg eerder, bij raadsbesluit van 17 februari 1891, de naam Jan Philipslaan.

Sjahrirsingel

Slachthuiserf

Slapperdel
De oorsprong van de naam is onbekend. Een del is een laag gelegen, moerassig stuk land. In het Archief der St-Janskerk na 1572 (Regestenlijst Kloosterarchieven 42) komt de naam Slabberdel voor. In het Eigenboek (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 325, fol. 24, 5 juli 1541) komt deze straat voor als Snapperdam. Meestal wordt de naam Snapperdel aangetroffen.

Sleedoornsingel

Sluisdijk

Sluismeesterslag

Sneeuwbeslaan

Snoystraat
Genoemd naar Reinier Snoy, geboren te Gouda 1477 en overleden aldaar 1 augustus 1537, Snoy behoorde tot een bekend 15de- en 16de-eeuws Gouds geslacht. Hij studeerde geneeskunde te Leiden en te Bologna en was lijfarts van Adolf van Bourgondië van Vere. Ook in Engeland heeft hij nog praktijk uitgeoefend. Tenslotte vestigde hij zich in zijn geboorteplaats, waar hij de ambten van schepen en burgemeester heeft bekleed. Behalve medische, filosofische en theologische werken schreef hij een geschiedenis van Holland De rebus Bativicis libri XIII', voltooid in 1519, maar eerst uitgegeven in 1620 door zijn stadgenoot Jacobus Brassica (Cool) in F. Sweertius Rerum Belgicarum Annales.

Snuifmolenerf

Söderblomstraat

Solingenstraat

Sonatepad

Sophiastraat

Sparreweg

Speelmoleneiland

Speenkruidstraat

Spinnerijpad

Spoorlaan

Sporkenhoutlaan

Sportlaan

Stadhouderslaan

Stadspolderstraat

Stanleylaan

Staringstraat

Statensingel

Stationsplein
Het raadsbesluit werd genomen in verband met de gewijzigde situatie bij het station NS. die na de in 1949 voltooide doorbraak van Vredebest zou zijn ontstaan. Behalve het vooroorlogse Stationsplein werd voortaan ook het terrein van het autobusstation met deze naam aangeduid.

Stavorenweg

Steeckterpolderstraat

Steijnpad

Steinenburg

Stolpenburg

Stoofkade
Bij genoemd besluit is de reeds bestaande kadenaam ook van toepassing verklaard op het verdere gedeelte tot de huidige gemeentegrens. In de omgeving wordt deze kade Spoorlaantje genoemd. Het moerassige gebied tussen de Stoofkade en de Gouwe draagt in de volksmond de naam Spoorbosjes. De herkomst van de naam is onbekend. Mogelijk is er enig verband met de kopstoven van elzen en wilgen.

Strausserf

Stresemannpad

Strookpolderstraat

Struisgras

Swadenburg

Swanenburghshofje
Dit hofje van twaalf werd in 1693 gesticht ter uitvoering van het testament van Elisabeth Nathans Bars, weduwe van Noach Cornelisz. Swanenburgh, dat op 2 april 1689 werd verleden voor notaris Laurens Balbian. Het testament bepaalde o.m. dat boven de toegangspoort een gevelsteen moest worden aangebracht van hardsteen en daarop een burchten met eenige Swaentjens rontom. Deze steen bevindt zich thans in de tuin van het museum Het Catharina Gasthuis; hij draagt het jaartal 1693, terwijl de gevelsteen boven het poortje het jaartaal 1692 draagt. Een jaartal op een gedenksteen geeft aan dat de huisjes in 1892 zijn herbouwd. Het hofje werd gebouwd op het terrein van het in 1572 verbrande klooster van de reguliere nonnen van St. Margriet, het Verbrande Erf. (Zie aldaar.) De toegang aan de Spieringstraat is in 1931 door de bouw van een huis vervallen.

Sweelinckstraat

Symfoniehof

Symfonielaan

Talmastraat

Taxushof

Taxusweg

Techniekstraat

Tegelbakkerssteegje

Teldersstraat

Telemannpad

Tempelpolderstraat

Terschellinglaan

Terwenstraat

Terwindtplein

Tesselschadestraat

Teunisbloemstraat

Texellaan

Thorbeckelaan

Thorbeckeveld

Tielweg

Tijmgaarde

Tijmpad

Tjalkwerf

Tjotterwerf

Tobbepad

Tollensstraat

Torenmolenerf

Torenstraat
De naam houdt verband met de ligging nabij de toren der kerk. In de 19de eeuw werd deze straat wel aangeduid als de Kanonstraat. naar de herberg In de vrolijke Kanonnier of naar het oude kanon dat in juli 1841 in de Kanonstraat of Kerkstraat werd verkocht (Inventaris Gemeente-Archief 2036, 16 juli 1841). In 1749 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 123, Kamerboek, fol. 92) heet zij Kleine Kerksteeg, terwijl zij in het begin van de 20ste eeuw in de volksmond Nauwe Kerksteeg werd genoemd. In het Kohier Tiende penning, 1553 (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 1940) staat Kerksteech.

Trilgras

Tristanstraat

Troelstralaan

Trompenburg

Tuinkersgaarde

Tulpenpad

Tunnelhof

Tunnelpad

Tunnelpoort

Twijnstraat

Uiterwaardseweg

Uiverplein

Veenenburg

Veenweidepad

Veenzoom

Veerstraat
De naam houdt verband met het veer over de Turfsingelgracht, vroeger van het Vlamingspoortje, thans van de Vlamingstraat. Reeds op de kaarten van Hogenberg (1585) en Blaeu (1649) is een weg getekend van de Turfsingel tegenover het Vlamingspoortje naar de e Korte Akkeren. Op beide plattegronden is deze weg naamloos. Op de door De Lange van Wijngaerden geconstrueerde kaart van 1270 heet zij evenwel Broekweg. Krachtens raadsbesluit van 19 april 1901 droeg deze straat aanvankelijk de naam Veersteeg. Het veerpontje werd in 1972 vervangen door de Guldenbrug.

Venkelgaarde

Venkelpad

Venroystraat

Verbindingsasje

Verdistraat

Verkennerspad

Verspuystraat

Verzetslaan

Vijzelmolenerf

Vinkeveldpoldersingel

Violagaarde

Vivaldistraat

Vlaserf

Vliegenstraat

Vliehors

Vlielandstraat

Vlierpad

Vlietenburg

Vlietpolderstraat

Vlinderpad

Vlinderplein

Vlonderpad

Vogelkersgaarde

Vogelplein

Volmolenhof

Voltaweg

Vondelstraat

Voorhavenwal

Voorwillenseweg
De polder Willens werd sedert het einde van de 15de eeuw apart bemalen. Bij de ontginning werden de landen ten oosten van de stad door twee weteringen in drie delen gesplitst: de Voor-, de Midden- en Achterwillens. De weg langs de zuidelijke wetering in het verlengde van de later gegraven Karnemelksloot heette aanvankelijk, evenals de (zuidelijke) Karnemelksloot, de Tiendeweg. Bij raadsbesluit van 13 december 1967 werd de weg als Willens benoemd, hoewel in de volksmond voor- en nadien steeds sprake was van Voorwillens. Het gedeelte van deze weg, dat van de “Voorwillenseweg” loopt in zuidelijke richting tot aan de Goejanverwelledijk, draagt in de volksmond de namen Fantasielaan, Pastoorslaan, Pislaan, Spanjaardslaan (naamsverklaring onbekend), Willlenskade en Willenslaan. Volgens de oude legger van wegen en voetpaden heette de gehele weg ook Zandweg, hetgeen zowel een eigennaam als soortnaam kan zijn. Het is niet aannemelijk, dat Willens identiek is aan Uilishem, dat in een lijst van goederen van de St. Maartenskerk uit de 8ste of 9de eeuw wordt genoemd. (Zie H. van der Linden, De Cope, blz. 295, Assen 1956), De weg behoort pas na de ontheffing van de gemeente Stein in 1868 tot de gemeente Gouda.

Voorzorg

Vorstmanstraat
Genoemd naar dr. Marius Anthonius Gijsbertus Vorstman, geboren 19 oktober 1805 te Nederhemert, overleden 30 maart 1894 te Gouda. Van 1837 tot 1870 predikant bij de Nederlands Hervormde gemeente te Gouda. Hij heeft zich bijzonder bemind gemaakt bij de Goudse burgerij, vooral door de aandacht die hij aan de armenzorg schonk. Hij was in 1829 te Leiden gepromoveerd tot doctor in de theologie; Op veverzoek van de Synode van de Ned. Hervormde Kerk maakte hij deel uit van een groep vn twaalf geleerden, die elk een gedeelte van een nieuwe bijbelvertaling verzorgden. Daarnaast publiceerde Vorstman tal van artikelen over de Goudse geschiedenis, over Erasmus en het klooster van Stein.

Vossenburchkade

Vossiusstraat

Vredebest

Vredeoord

Vreelust

Vrijenhoefpolderweg

Vrijheidslaan

Vrijheidspad

Vroonlandpolderstraat

Vrouwepoort

Vuurdoornlaan

Vuurvlinderstraat

Waarsmanslag

Waddenpad

Waddinxveensepad

Wagenaarstraat

Walmolenerf

Walvisstraat

Warande

Warmoezierskade
De naam houdt verband met de zgn. Stadstuinen tussen de Graaf Florisweg en de Karnemelksloot. Oorspronkelijk maakte deze straat deel uit van de Vierde Kade.

Watergangpolderplein

Watergraspad

Waterkers

Waterklaver

Waterlelie

Waterlustlaan

Watermolenhoek

Waterpeper

Waterruit

Wederikplantsoen

Weegbreegaarde

Weegbreepad

Weerestein

Weidelust

Weigelialaan

Welgelegen

Westerkade

Westerom

Westhoef

Westmolenpad

Wibautstraat

Wielewaalstraat

Wieringenhof

Wijnruitgaarde

Wijsmullerstraat

Wilgepad

Willenskade

Willensplein

Wilsonplein

Wiltenburg

Windhoek

Windmolenerf

Winterdijk
Dit dijkje vormde oorspronkelijk een waterscheiding tussen de ontgonnen gronden langs de oostelijke Gouwe-oever en de daaraan grenzende wildernis; het belette dat de reeds ontgonnen landerijen overlast van water kregen. Tot 1903 liep de Winterdijk door tot aan de Kattensingel; dit laatste gedeelte is de tegenwoordige Van Strijenstraat.

Wipmolenerf

Woudestein

Woudstraat

Zaagmolenkade

Zaagmolenpad

Zanddijk

Zandpolderpad

Zebraweg

Zegelvlinderstraat

Zijdepolderpad

Zomerdijk

Zomerlust

Zoutmanplein

Zoutmanstraat

Zuiderduintjes

Zuiderwerf

Zuidhoef

Zuidpool

Zwarteweg
De naam kwam in de plaats van Zwartedijkje en houdt vermoedelijk verband met de kleur van het wegdek. De Zwarteweg behoort pas na de opheffing van de gemeente Stein in 1868 tot de gemeente Gouda.

Zwenkgras

Zwolleweg

't Weegje

Aaltje Bakstraat
Genoemd naar Aertgen Back, die aan de West-Gouwe op de hoek van deze straat woonde. Zijn naam komt o.m. voor in 1513 (R.A. 322, fol. 115v). De naam Aeltgen (Aaltje) Bak is hiervan een verbastering. In de gedrukte Keurboeken van Gouda (1, fol. 261 e.v.) komt onder de straten genoemd in 1658 de Koomen (- koopman) Aert of Aeltgen Backsteech voor. Volgens de Aantekeningen van De Lange van Wijngaerden is er in 1489 sprake van de Willem Aertsz. steghe, dat men gaet van Goude in Conincstraat (= Raam). Willem Aertsz. was in 1509 burgemeester van Oudewater en waarschijnlijk eigenaar van de huizen in de straat. De oudste namen waaronder deze straat, volgens Pot, bekend zou hebben gestaan, zijn Monnicksteghe, Munck- en Monnikestraet (1413, 1511). Of de namen Coman Allaertsteghe (J. 238 ; 1407) en Heer Aerdensteghe (R. 336, fol. 40 r; 1601) ook op deze straat betrekking hebben, is niet duidelijk. Tot 1955 droeg de straat de naam Aaltje Baksteeg. Het was toen al een brede straat geworden.

Aart Luteijnstraat

Abel Tasmanlaan

Achtste Heesterhof

Adriaan Vlackstraat

Aernout Drostkade

Agatha Dekenstraat

Albert Plesmanplein

Anna Hoeve

Anne Frankplantsoen

Arie Kerssensteegje

Baden Powellplantsoen

Beatrix Hoeve

Bosboom Toussaintkade

Burgemeester Gaarlandtsingel

Burgemeester Jamesplein

Burgemeester Jamessingel

Burgemeester Martensstraat

Burgemeester Mijssingel

Catharina Burierlaan

Catharina Hoeve

Constantijn Huygensstraat

Cornelis Ketelstraat
Genoemd naar Cornelis Ketel, Goudse portretschilder, schoonzoon van Wouter Crabeth (geboren te Gouda 18 maart 1548 - begraven te Amsterdam 8 augustus 1616). Deze straat kreeg bij raadsbesluit van 27 maart 1903 aanvankelijk de naam Ketelstraat. In de volksmond eertijds ook Kittelkade genoemd, welke naam waarschijnlijk een erotische betekenis had.

Da Costakade

de Andel

De Baan
De Baan is genoemd naar de Baanstraat, die tot in het begin van de jaren zeventig ongeveer op dezelfde plaats liep.

de Clerstraat

De Deel

De Genestetstraat

de Kempenaerstraat

de Kortestraat

de Korverplantsoen

De Kwekerij

de Rijkestraat

De Schopschijf

De Tuinderij

de Visserstraat

De Wadden

De Wissel

Deborah Hoeve

Derde Blommesteinhof

Derde Coniferenhof

Derde Cronesteinhof

Derde Gravesteinhof

Derde Heesterhof

Derde Hulkesteinhof

Derde Sporkenhouthof

Domela Nieuwenhuisstraat

Dr. Leydsstraat

Dubbele Buurt
Karakteristiek voor Gouda is een stratenpatroon van een enkele rij huizen met aan de overzijde een grachtje (waterschap). Afwijkingen hiervan, resulterende in een dubbe rij huizen, waren zó opvallend, dat zij de naam Dubbele Buurt kregen. Zo waren er nog straten van deze naam op de Groeneweg, de Raam en de Spieringstraat. Zie aldaar. Oorspronkelijk lag in het midden van deze straat een tilbaar bruggetje over het thans overkluisde water tussen de Oosthaven en Achter de Kerk. Vandaar de naam Tilbrugge (Regestenlijst Archief Sint-Janskerk 158-1389). Deze naam is door de huidige verdrongen, maar werd nog in de tweede helft van de 19de eeuw gebruikt (Goudsche Courant, 17 februari 1867) In de Middeleeuwen was de Dubbele Buurt slechts aan één zijde bebouwd, die van de Oosthaven. Door de straat liep de (oude) Gouwe, die thans, overkluisd, onder de huizen de straat naar Achter de Kerk loopt. Hierover lag de Tilbrug.

Eerste Blommesteinhof

Eerste Coniferenhof

Eerste Cronesteinhof

Eerste Gravesteinhof

Eerste Heesterhof

Eerste Hulkesteinhof

Eerste kade
Genoemd naar de landscheiding tussen de zgn. stadstuinen tussen Karnemelksloot en Graaf Florisweg. Blijkens bovenstaande vermelding in 1784 droeg deze kade ook de naam Bleykerskade, mede vermeld in 1651 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 354, fol. 30) en 1658 (Inventaris Notariële archieven 358, 21 mei). Mogelijk lagen hier bleekvelden van Goudse blekerijen. In de eerste decennia van de 20ste eeuw telde de kade slechts enkele huizen aan de oostzijde en liep na enkele tientallen meters dood.

Eerste Loevesteinhof

Eerste Magalhaeshof

Eerste Palensteinhof

Eerste Papaverhof

Eerste Poldermeesterhof

Eerste Schoolstraat

Eerste Sporkenhouthof

Eerste Vuurdoornhof

Eerste Weeresteinhof

Eerste Woudesteinhof

Elfde Heesterhof

Eline Verestraat

Elisabeth Hoeve

Elizabeth Wolffstraat

Ferdinand Huyckstraat

Francisca Hoeve

Frederik Beuckelstraat

Frederik Hendriklaan

Geertruida Hoeve

Gerard Leeustraat

Gerrit Raesenerf

Gerrit Stempelserf

Goeman Borgesiusstraat

Gouderakse Tiendweg

Goudse Houtsingel

Goudse Poort

Graaf Adolfstraat

Graaf Florisrotonde

Graaf Florisweg
Genoemd naar Floris V, graaf van Holland (1254-1296), die in 1272 aan Gouda stadsrechten verleende. In de volksmond werd deze straat tot voor kort algemeen aangeduid als de Ouwe Gouwe. (Zie ook Adresboek 1900.) In het proces-verbaal der grensbepaling van 1828 (Inventaris Gemeente-Archief 581) wordt de weg aangeduid als de Oude Goudsche Weg. In 1341 (Regestenlijst Gasthuis-Archief 18): Weg van de Oude Goude. De naam Ouwe Gouwe (o.m. kaart van Schieland van mr. Jan Stampioen, 1687) is ontleend aan de landstreek van die naam, die ten oosten der stad Gouda lag. Op haar beurt dankte deze haar naam aan een reeds lang verdwenen watertje Oude Gouwe, dat, naar men wel veronderstelt, ongeveer ter hoogte van de Krugerlaan in de rivier de Hollandsche IJssel uitmondde.

Graaf Hendrikstraat

Graaf Lodewijkstraat

Gravin Beatrixstraat

Gravin Jacobastraat

Gravin Margarethastraat

Gregorius Coolstraat

Han Hollanderweg

Helena Hoeve

Helena Rietbergstraat

Hélène Servaesstraat

Hendrick Barystraat

Het Klooster
Dit slop ontleent zijn naam aan de omstandigheid, dat op deze plaats oudtijds het Clarissenconvent heeft gestaan. Op dit kloosterterrein was ook het Stadstimmererf ondergebracht, op dezelfde plaats waar thans de Dienst van Openbare Werken is gevestigd. De oudst bekende vermelding dateert van 1775 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 281, fol. 77 v). Het Klooster is als straatnaam nog opge- nomen in de Adresboeken van 1875-1909. De straatnaam Het Klooster wordt ook aan- getroffen aan de Raam in 1649 (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 17, fol. 99 v). Hiermee is in dit geval bedoeld het zgn. Roomse Hofje aan de Raam. Als straatnaam komt dit Klooster nog voor in de Adresboeken van 1900-1909. In de volksmond werd bovendien de naam Het Klooster gegeven aan het eerste deel van de (Lange) Geuzenstraat, waar tot in de 16de eeuw aan de westelijke zijde het St.-Catharinaklooster heeft gestaan.

Hillebrand Herenbraslaan

Hollandse Tuin

Ida Hoeve

Jaap Edenlaan

Jacob Catsstraat

Jacob Lemairelaan

Jacob Roggeveenhof

Jacob Roggeveenlaan

James Wattstraat

Jan Compagniestraat

Jan Dommeringlaan

Jan Kottenerf
Ontstaan door sloop van een aantal huizen. Genoemd naar de Goudse glasschilder Jan Codde.

Jan Kottensteeg
Waarschijnlijk genoemd naar Jan Codde, een van de oudste Goudse glasschilders, die in de tweede helft van de 1Sde eeuw te Gouda woonde en werkte. Komt in 1579 voor als Jan Coddenslop (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 330, fol. 226 v). Op de kaart van Blaeu (1649) ten onrechte aangeduid als Robaersteeg. In de volksmond werd ook de naam Poortje van De Gruil (vermoedelijk een huiseigenaar of bewoner) gebruikt, evenals de naam Proppestartsteeg en Proppestartpoort. De naam zou verband houden met de vele vliegers met proppestaart, die de ouders voor hun kinderen maakten (A.P.M. Lafeber, Het dialect van Gouda, 1967).

Jan Luykenstraat

Jan Mayenlaan

Jan Philipsweg
Vermoedelijk was Jan Philips een boer of grondeigenaar ter plaatse. Vroeger maakte de tegenwoordige Singelstraat (tussen de Turfsingel en de Prins Hendrikstraat) blijkbaar ook deel uit van deze weg. Bij raadsbesluit van 17 februari 1891 krijgt dit deel althans de naam van Jan Philipslaan, bij raadsbesluit van 19 april 1901 gewijzigd in Singelstraat. Op de plattegrond van 1894 draag deze weg de naam Filipslaan. In het adresboek 1900 is ook sprake van de Jan Philipskade.

Jan Scheepmaeckerlaan

Jan Verzwollestraat

Johanna Hoeve

Johannes Poststraat

John Mottstraat

John Rosslaan

Kale jonkerpad

Karel Lotsystraat

Klazina Hoeve

Klein Amerika
In de volksmond droeg het plantsoen en het Kerksteeg, 1972. Op de hoek met de Wijdstraat. Rechts gebogen gedeelte van het begin van de Fluwelensingel ten zuidoosten van het voormalige bolwerk, genummerd 1-26, reeds lang de naam het Amerikaantje. In het Adresboek van 1909 draagt het de naam Amerika (op latere plattegronden ook gespeld als America). Het werd toen ook wel Klein Amerika genoemd. De herkomst van deze naam is onbekend en eveneens wanneer deze naam in gebruik is gekomen. In 1636 (Inventaris Notariële archieven 216, fol. 19, 22 januari) werd het bolwerk aan de cingel buiten Tiendewegspoort' ook Halve Maen genoemd (militair-technische term). Het plantsoen werd aange legd door de bekende tuinarchitect J.D. Zocher uit Haarlem. De Gemeenteraad ging er d.d. 17 april 1950 mee accoord, dat de Karnemelksloot (zgn. brede, even genummerde zijde) reeds begint aan de Fluwelensingel bij de Tiendewegbrug.

Kleine Johannesstraat

Koningin Wilhelminaweg

Korte Kampenpad

Korte Vest
De naam houdt verband met de stadsvesten langs de Blekerssingelgracht. In de volksmond werd dit straatje ook wel Kleine Vest of Hooikade genoemd. Het stond ook bekend als Jan Linckerserf (Archief van de Gaarder van het middel op het begraven, nr. 9, 16 januari 1769). Tot de buitengebruikstelling van de Infanterie-kazerne (1922) liep dit straatje dood op een water, dat achter de kazerne lag en de afscheiding vormde met het kazerneplein, later Veemarktterrein. De naam Kleine Vest wordt vermeld in een voorstel van Burgemeester en Wethouders d.d. 26 juni 1948 inzake de Kazernestraat. De huizen waren vroeger opgenomen in de nummering van de Kleiweg.

Laura Hoeve

Lem Dulstraat

Leo Vromanpark

Maarten Olislagerstraat

Machteld Cosijnsweg

Majoor Fransstraat

Marco Pololaan

Marga Klompépassage

Marga Klompéstraat

Maria Blomstraat

Max Havelaarstraat

Merijntje Gijzenstraat

Mieke Hoogerwerflaan

Negende Heesterhof

Nieuwe Broekweg

Nieuwe Donkstraat

Nieuwe Parkerf

Noordelijk Halfrond

Oost Ringdijk

Park Atlantis

Philips Willemsingel

Piet Moeskopsstraat

Piet Retiefstraat

Pieter Langendijkpad

Pieter Pourbusstraat

Pim Mulierlaan

Prins Hendrikstraat
Naar Hendrik Wladimir Albrecht Ernst, prins der Nederlanden, hertog van Mecklenburg-Schwerin (1876-1934), die in 1901 huwde met H.M. koningin Wilhelmina der Nederlanden. Op de plattegrond van 1894 en het Adresboek van 1900 wordt deze straat aangegeven met de naam Korte Akkeren, daarvoor werd zij ook Cortackersteghe (K.736, 1501), Corte Ackerenweg of Corte Ackerenlaantje genoemd. De naam Corte Ackeren komt reeds voor in 1375 (G. 136). Deze naam houdt verband met de verkaveling van het Goudse bos ter plaatse. Men vond hier slechts kwekerijen en tuinbouwbedrijven, benevens particuliere tuinen. Op de plattegrond van Joh. Blaeu (1649) wordt zij aangeduid als Korte Cortacken. Aanvankelijk liep de Prins Hendrikstraat van de Vorstmanstraat tot de toenmalige Wachtelstraat (bij het Moordrechtse Verlaat). Bij raadsbesluit van 5 juli 1948 is aan deze situatie een einde gekomen.

Prins Mauritsstraat

Prinses Julianastraat

Provincialeweg West

Raoul Wallenbergplantsoen

Reeuwijksche Verlaat

Rhijnvis Feithstraat

Ridder Dirkstraat

Roemer Visscherstraat

Ruige Weteringpad

Samuel Munckerstraat

Sint Jobstraat

Sint Josephstraat

Sint Mariewal

Spaanse ruiterpad

St.-Barbarahof

Steinse Tiendweg

ten Boomstraat

Tiende Heesterhof

Tobias Asserstraat

Tweede Blommesteinhof

Tweede Coniferenhof

Tweede Cronesteinhof

Tweede Gravesteinhof

Tweede Heesterhof

Tweede Hulkesteinhof

Tweede kade
Evenals de andere kaden begon de Tweede Kade vroeger aan de Karnemelksloot. Zij was niet bebouwd en aan het begin afgesloten met een schutting, welke thans nog aanwezig is. Het zuidelijk en noordelijk deel liggen niet precies in elkaars verlengde. Deze kade is identiek met de Jacob van Slupixkade 1567 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 329, fol. 34).

Tweede Loevesteinhof

Tweede Magalhaeshof

Tweede Palensteinhof

Tweede Papaverhof

Tweede Poldermeesterhof

Tweede Schoolstraat

Tweede Sporkenhouthof

Tweede Vuurdoornhof

Tweede Weeresteinhof

Tweede Woudesteinhof

van Baerlestraat

Van Beverninghlaan
Genoemd naar mr. Hieronymus van Beverningh, geboren te Gouda 25 april 1614 als zoon van Melchior van Beverningh, kapitein in dienst van de Staten-Generaal, en Sibilla Standert Lid van de Goudse vroedschap. Nederlandse staatsman. Vertegenwoordigde de Republiek bij de onderhandelingen die leidden tot de vredesverdragen van Breda (1667), van Aken (1668) en van Nijmegen (1678). Trok zich na 1678 terug op zijn buiten De Lockhorst bij Leiden en legde zich daar toe op uitheemse plantenteelt. Hij overleed aldaar kinderloos op 30 oktobert 1690. Zijn stoffelijk overschot is ter ruste gelegd in de kapel in de St-Janskerk te Gouda, die oorspronkelijk IJzeren Kapel, later kapel van Blois werd genoemd en thans kapel van Van Beverningh heet. Hij was gehuwd met Johanna le Gillon (1635—1706).

van Dethpad

van Dethstraat

van Hallstraat

van Henegouwenstraat

van Hogendorpplein

van Middelantstraat

van Oldenbarneveltstraat

van Persijnstraat
Genoemd naar de 17de eeuwse graveur Reijnier van Persijn (1615-1668), die van 1645 tot zijn dood (kort voor 28 november 1668) te Gouda woonde. Hij was achtereenvolgens gehuwd met Elisabeth Dircks van Raemburgh en Maria Crabeth; de laatste was een dochter van Wouter Pietersz. Crabeth een kleinzoon van de glasschrijver van die naam, en Adriana Gerrits Vroesen.

van Roijenstraat

van Strijenstraat
Genoemd naar Willem van Strijen (1713-1764), lid der vroedschap, burgemeester en kerkmeester der St-Janskerk, in welke functie hij een groot aandeel heeft gehad in de totstandkoming van het orgel in die kerk. Oorspronkelijk liep deze straat tot de Winterdijk/Piersonweg. Bij het laatstgenoemde raadsbesluit is de Van Strijenstraat ten koste van de Winterdijk verlengd tot aan het Van Bergen IJzendoornpark.

van Swietenstraat

van Vreumingenstraat

Verkeersplein Stolwijkersluis

Vierde Heesterhof

Vierde kade
Van de Tweede Hieronymus van Alphenstraat tot aan de Noothoven van Goorstraat. Genoemd naar de lanfscheidingen tussen de zgb. “stadstuinen” tusesen de Karnemelksloot en de Graaf Florisweg. Aanvankelijk werd de gehele straat tussen de Karnemelksloot en de Graaf Florisweg met deze naam aangeduid. Bij raadsbesluit van 13 december 1948 werd aan het deel tussen de Karnemelksloot en de spoorlijn Gouda-Utrecht de naam Zuidelijke Vierde Kade gegeven. Het noordelijke deel heet sinds 29 mei 1961 Warmoezierskadel het voorvoegsel Zuidelijk kwam toen te vervallen. In de jaren vijftig werde de Vierde Kade in verband met de ontwikkeling van een nieuw stratenplan in de Kadebuurt, nog verder ingekort. Blijkens vermeldin in het Hoofdgeldregister van 1622 werd deze kade als Bagijnenkade aangeduid, waarschijnlijk omdat het zgn. Bagijnenhuisj (het klooster van St. Catharina aan de Groeneweg) hier bezittingen had. Deze naam bestond nog in 1844 (Inventaris Gemeente-Archief 147, 2 juli) als Bagijnensteech.

Vierde Sporkenhouthof

Vijfde Heesterhof

Vincent Hamanstraat

von Suttnerstraat

Wethouder Venteweg

Wiardi Beckmanhof

Wilde bertrampad

Wilde Wingerdlaan

Willem Barentszlaan

Willem Bontekoesingel

Willem Idenburgpad

Willem Tombergstraat

Willem Vroesenpad

Willem Vroesenplein
Genoemd naar het aan dit pleintje gelegen Willem Vroesenhuys. Willem Vroesen was de stichter van dit Oude-Mannenhuis. De overtuin van het Oude-Mannehuis (het voormalige kerkhof van de St.-Janskerk) werd afgesloten en beplant in 1821 (Kamerboek 1821, fol. 80), later opengesteld als openbaar plantsoen en daarna omstreeks de jaren twinting van de 20ste eeuw opnieuw gesloten voor openbaar verkeer. Voetgangers konden zowel van de noordzijde als Achter de Kerk als het Willem Vroeesnplein in de overtuin komen.

Willem Vroesentuin
Dit plantsoen, begrensd door het Willem Vroesenplein, Achter de Kerk en de Jeruzalemstraat, droeg in de volksmond de naam Oude-Mannenplantsoen. Dit voormalige kerkhof van de St-Janskerk werd in 1850 verkocht aan het Oude-Mannenhuis (thans het Willem Vroesenhuys). Het deed dienst als overtuin van het huis, maar was voor het publiek opengesteld. Er waren toegangen tegenover het Willem Vroesenhuys en Achter de Kerk, bij de tegenwoordige Kapelbrug. In 1918 werd het, bij de vergroting van het in 1960 Willem Vroesenplein genoemde pleintje onttrokken aan het openbaar verkeer en werd ook de brug aan de noordzijde van Achter de Kerk gesloopt. In 1975 werd de verbinding met de noordzijde van Achter de Kerk hersteld door de bouw van de Kapelbrug en de tuin, die weer in eigendom was overgegaan aan de gemeente, weer opengesteld voor het publiek.

Wouter Jacobszerf

Zesde Heesterhof

Zevende Heesterhof

Zuidelijk Halfrond

Zuidelijke Burgvlietkade

Zuidelijke Steijnkade
Zie Steijnkade.

Zuidelijke Zwarteweg

Zuider IJsseldijk

Achter de Boomgaard

Achter de Schouwburg

Andries 't Boertgenstraat

Anna van Burenstraat

Anna van Hensbeeksingel

Anna van Meertenstraat

Balthazar de Moucheronlaan

Belle van Zuylenpad

Burgemeester van Dijkesingel

Burgemeester van Hofwegensingel

Burgemeester van Reenenpad

Burgemeester van Reenensingel

C. Busken Huetstraat

Christiaan de Wetstraat

De Blaauwe Haan

de Groene Vork

de Groene Wal

de Groene Zoom

de la Reylaan

de Savornin Lohmansingel

Derde Abel Tasmanhof

Eerste Abel Tasmanhof

Eerste Moordrechtse Tiendeweg
De Moordrechtse Tiendeweg, waaraan eertijds de watermolen genaamd de Mallemolen stond, is door de aanleg (in 1931-1936) van het verbindingskanaal Gouwe-Hollandsche IJssel in tweeën gesplitst. Ook bekend als Moordse Rijweg en als zodanig reeds vermeld in 1555 (Kl. 920).

Eerste Willem Barentszhof

F.W. Reitzstraat

Graaf van Bloisstraat

Groen van Prinsterersingel

H.J. Nederhorststraat

Adriaanshofje
In het Adresboek van 1902 is deze naam veranderd in Simonshofje, deze naam blijft gehandhaafd tot in het Adresboek van 1909. Naar welke Adriaan het hofje werd genoemd, is niet bekend. Het was geen hofje van barmhartigheid (die werden namelijk kosteloos bewoond), want voor de huisjes werd aan de eigenaar huur betaald. De verandering van de naam in Simonshofje berust op een (druk)fout. Het hofje werd namelijk omstreeks die tijd eigendom van de heer J. Simonis, concierge van de Rijks Hogere Buergerschool, en werd daarom in de volksmond wel het Hofje van Simonis genoemd. Het hofje schijnt ook de naam te hebben gedragen Hofje van Van Maaren, zo genoemd naar de heer E. van Maaren, in het begin dezer eeuw als lederhandelaar gevestigd aan de Peperstraat, eigenaar van de huisjes in het hofje.

Hugo de Vrieslaan

J.P. Heyestraat

Jac.P. Thijsselaan

Jacobina van Dantzig-Mellesweg

Jakob van Necklaan

Jan den Boerplein

Jan van Beaumontstraat

Jan van Renesseplein

Jan van Riebeecklaan

Jeu de boulespad

Johan de Wittlaan

Johan den Haenstraat

Joost de Hondtlaan

Joris van Spilbergenlaan

Juliana van Stolbergstraat

Justus van Effenpad

Kees Faessens Rolwagensteeg
Vermoedelijk genoemd naar Cornelis Faesz., die in 1622 woonde op het Verbrande Erf van het voormalige St.-Margarietenconvent (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 2292, fol. 61). Deze steeg vormt de zuidelijke begrenzing van het voormalige kloosterterrein en maakte er misschien wel deel van uit. Rolwagens waren in de 16de eeuw voertuigen met zware massieve houten wiele bestemd voor vrachtvervoer en ook in Gouda in gebruik (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 92, fol. 99). Over de vraag of Cornelis Faesz. het beroep van wagenmaker, speciaal rolwagenmaker, uitoefend bestaat evenwel geen zekerheid. Deze steeg komt in 1619 ook voor als Margrietensteegje (Inventaris van het Oud-Archief Gouda 94, fol. 166). Tot in de 18de eeuw komen beide namen naast elkaar voor. De naam Rolwagen is ook als familienaam bekend bekend (Doopboek Nieuw Beierland van januari 1681). Op aannwijzing van Burgemeester en Wethouders dd. 4 september 1950 is de tot die datum op het naambordje prijkende naam Kees Faassens Rolwagen gewijzigd in Kees Faessens Rolwagensteeg.

Louise de Colignystraat

Nieuwe Gouwe O.Z.
Deze straat dankt zijn naam aan de afsnijding van de bochten der Kromme Gouwe in1898-1903, waarbij de Nieuwe Gouwe ontstond. In de jaren 1929-1930 werd op de kade aan de noordoostzijde van de Nieuwe Gouwe de provinciale weg van Gouda naar Boskoop aangelegd. In de volksmond draagt de Nieuwe Gouwe O.Z. - even als het water - de naam Nieuwe Vaart. Ook het deel van de Waddinxveense Henegouwerweg, dat na de annexatie binnen de gemeente Gouda kwam te liggen, wordt Nieuwe-Gouwe Oostzijde genoemd (raadsbesluit d.d. 24 september 1964).

Nieuwe Gouwe W.Z.

Noothoven van Goorstraat

Olivier van Noorthof

Olivier van Noortlaan

Onder de Boompjes
De naam houdt ongetwijfeld verband met de vroegere beplanting (o.m. met knotwilgen) Tot het begin van de jaren dertig, toen de Vogelbuurt werd aangelegd, was dit een weg die van de Wachtelstraat, hoek Lazaruskade, naar de Moordrechtse Tiendeweg liep. Aan de westzijde van het bebouwde gedeelte liep een sloot waarvan de berm met knotwilgen was beplant. Tot dat tijdstip was alleen de zijde aan de Kromme Gouwe bebouwd. Het niet-bebouwde gedeelte van de weg was aan beide zijder beplant met knotwilgen. Vroeger stond op de grens van de beide Zelden een houtzaagmolen en iets zuidelijker een run- later oliemolen welke laatste in 1954 is afgebroken.

Onder de Zebra

P.C. Bothstraat
Naar Pieter Cornelisz. Both, een Goudse dichter, die omstreeks 1625 Prins (voorzitter) van de Goudse Camer van Rhetorica: de Goudsblom was. Deze straat werd omstreeks 1903 aangelegd voor rekening van de Goudse hotel- en stalhouder J.N. (Jonkers) Both. Aanvankelijk hadden Burgemeester en Wethouders overwogen deze straat de naam Reeuwijkse, Zoutman- of Bertelmanstraat te geven (naar J.J. Bertelman, 1821-1899, tekenleraar aan de Rijks H.B.S. en onderwijzer aan de Openbare tekenschool te Gouda). De bouwer daarentegen stelde voor de straat te noemen naar de eerste gouverneur-generaal van Nederlands-Indië Pieter Both (ca. 1550-1615). Burgemeester en Wethouders kozen toen een middenweg.

P.C. Hooftstraat

Pad van Tuil

R.F. Burtonlaan

Ridder van Catsweg
Genoemd naar ridder Nicolaas van Cats, een der voogden van graaf Floris V. Zijn naam komt voor in de stedebrief van 1274, die door de graaf werd gegeven aan enen edelen man Nyclaes van Caetse, ridder voor sonder- linghen gethrouwen dienste die hi mi ghedaen heeft ende noch doen mach. De Goudse poorters beschouwden ridder Van Cats als de man aan wie zij hun stedelijke vrijheden verschuldigd waren. De oudste naam van deze weg - die van de nederzetting aan de mond van de Gouwe langs de oostzijde van de rivier in noordelijke richting liep - was, naar de aard van de ondergrond, Kleiweg. De weg sloot aan bij de straat van die naam binnen de bebouwde kom van Gouda. De naam Kleiweg wordt nog gebruikt op een in 1936 door de Streekvereniging voor Vreemdelingenverkeer Centrum Gouda uitgegeven kaart van Gouda en omstreken. Omstreeks het midden van de 18de eeuw droeg het gedeelte tussen de Jan Verzwollewetering en het punt waar vóór 1964 de gemeentegrens de weg sneed (bij het voormalige tolhuis) de naam Draafpad of Harddraverspad, omdat dit weggedeelte bij feestelijke gelegenheden werd gebruikt voor harddraverijen. Een keur van de polder Bloemendaal van 1834 noemt als beginpunt de Steenenbrug die ten noorden van de tegenwoordige spoorlijn Gouda-Utrecht lag. De weg bestond (en bestaat ten dele nog) uit twee wegen, een westelijke en een wat lager gelegen oostelijke. Langs de westelijke weg loopt aan beide zijden een wetering; deze weg heeft aan de westelijke kant open bebouwing. De langs de oostelijke wetering gelegen straat werd het Zandpad genoemd; dit begon oorspronkelijk bij de Graaf Florisweg en liep aan het einde dood tegen een gedeelte met open bebouwing. Bij de uitbreiding van Gouda in de polder Bloemendaal in de jaren zeventig is de Ridder van Catsweg doorgetrokken in noordwestelijke richting tot de Hugo de Vrieslaan. Aanvankelijk had men het voornemen aan dit nieuwe gedeelte de naam van Ridder Arnoldus, een zoon van ridder Nicolaas van Cats, te geven.

Roos van Dekemastraat

Ruys de Beerenbroucklaan

Schielands Hoge Zeedijk
De naam houdt verband met de functie als waterkering van het hoogheemraadschap Schieland. In vroeger eeuwen werd deze buurt aangeduid als buten Dyckpoert (Regestenlijst Gasthuis-Archief 272, 1429). De plattegrond van Blaeu van 1649 noemt deze weg Dijck van Rotterdam. Later verkregen de namen Rotterdamsche dijk (Adresboeken Gouda 1877 en 1950, p.96.) en Hooge Schielandsche Zeedijk (kaart A. Brinkman & Zoon, 1923) meer burgerrecht. De laatste naam bleef gehandhaafd tot bovengenoemd besluit van burgemeester en wethouders. Zie Adresboek Gouda 1950, p. 47. Bij Raadsbesluit van 29 januari 1960 werd aangeduid, dat deze dijk loopt van de Mallegatsluis tot de grens met de gemeente Moordrecht en bij raadsbesluit van 28 september 1964 - na verlegging van de gemeentegrens - werd ook het voormalige Moordrechtse deel formeel met deze naam benoemd. Onder langs de dijk, voorbij de Bosweg, liep tot omstreeks 1925 binnendijks een voetpad, dat geen naam had.

Slotemaker de Bruïnestraat

Tak van Poortvlietstraat

Tweede Abel Tasmanhof

Tweede Moordrechtse Tiendeweg

Tweede Willem Barentszhof

van Bergen IJzendoornpark
Genoemd naar mr. Albertus Adriaan van Bergen IJzendoorn (28 april 1824 - 16 januari 1895), van 1 juni 1864 tot aan zijn dood burgemeester van Gouda. Bij testamentaire beschikking van 27 mei 1893 maakte deze burgemeester aan de gemeente Gouda een som van f. 40.000, om daarvan een wandelplaats aan te leggen op enige afstand van de bebouwde kom der gemeente die men van twee kanten kan bereiken, zodat men niet langs dezelfde weg behoeft terug te keren. Bij raadsbesluit van 22 januari 1895 werd dit legaat aanvaard. lt 1901 werd uitvoering gegeven aan de plannen, welke door de firma Groenewegen en Zoon te De Bilt waren ontworpen. Oorspronkelijk strekte het park zich uit van het station tot aan de Winterdijk. Krachtens raadsbesluit van 28 oktober 1910 werd hieraan toegevoegd het zgn. Nieuwe Park, het gedeelte tussen de Winterdijk en de Nieuwe Gouwe Oostzijde. Op de door A. Brinkman & Zoon in 1923 uitgegeven plattegrond van Gouda, staat de naam Tweede Van Bergen IJzendoornpark.

van de Puttestraat

van den Boschstraat

van der Palmstraat

van Heuven Goedhartsingel

van Limburg Stirumplaats

van Limburg Stirumstraat

Vasco da Gamalaan

Vierde Abel Tasmanhof

Walraven van Halllaan

Wilhelmina van Pruisenlaan

Willem de Zwijgersingel

Willem en Marialaan

A.A.W. Versluispad

Adriaen Gerridsz de Vrijestraat

Cort van der Lindenstraat

de Lange van Wijngaardenstraat

Derde Hugo de Vrieshof

Eerste E.J. Potgieterstraat

Eerste Hieronymus van Alphenstraat

Eerste Hugo de Vrieshof

J.H. van Linschotenlaan

Jan van der Heijdenstraat

Josine de Bruyn Kopsweg

Simon van der Stelhof

Simon van der Stellaan

Tweede E.J. Potgieterstraat

Tweede Hieronymus van Alphenstraat

Tweede Hugo de Vrieshof

H.J.A.M. Schaepmanstraat

Mr. D.J. van Heusdestraat

van der Duyn van Maasdamstraat

R.C. Bakhuizen van den Brinkstraat

Moordrechtse Doorsteek

Michiel Bisschopplantsoen

Boschplaat

De Slufter

't Groene Eiland

't Spinnewiel

Watergras

Brakzand

Maryhof

Waterloop

Thomashof

Roberthof

Agneshof

Windakker

Christina de Ridderstraat

Johanna Westenengweg

Nicoline Brouwerlaan

Louise Schim van der Loeffweg

Korte Gouwe

Vismarkt

't Verlaat

Tromper steechgen

Energieweg

Teixeira de Mattoshof

Mieke Steensmastraat

Hannie Sierinkstraat

Willem Idenburglaan

Burgvliettunnel

Goverwelletunnel

Steijntunnel

van Henegouwentunnel

Zwartewegtunnel

Hovenierstunnel

Hamstergat

Molenpad

Muizengat

Tournaylaan

Dijvoortstraat

Gauterstraat

van Ghemenstraat

Migoenstraat

Rammazeynhoek

Bokhovenpad

Van der Hoevepad

Jonkershofje
Met deze benaming werden - niet alleen in de volksmond, maar ook nog in het Adresboek van 1909 - aangeduid de achte de Raam gelegen woningen die de wijknummering O419-436 droegen. Het hofje ontleende zijn naam stellig aan het Goudse pottenbakkersgeslacht Jonker, waarvan het lid A. Jonker Czn. in 1898 behoorde tot de oprichters van de Plateelbakkerij Zuid-Holland, E. Estié & Co. Dit bedrijf was gevestigd aan de Raam ten noordwesten van het Jonkershofje. Na de opheffing van de wijken, werden de woningen opgenomen in de nummering van de Raam. Inmiddels verdwenen.

Schimmelpenningssteegje
Komt ook voor als Pieter Schimmelpenningsteegje in 1667 (Inventaris Retroacta Burgerlijke Stand 18, 19 maart) en in 1716 (Inventaris der Oude Rechterlijke archieven Gouda 370, fol. 193 v). De naam is vermoedelijk te danken aan een huiseigenaar of bewoner in deze steeg.

Nieuwe Vaart

Gherrit Beurkensstege

Gerrit Veenmanssteegje

Vranckenham

A.B.C. Poortje
Oorsprong van de naam onbekend.

Seeckersteeg

Pottenbackerssteeg

Gerijt Raessenstege

De Grote Poort
Ook Gerrit Veenmanssteegje genoemd, naar de stichter van een hofje ter plaatse in 1459.

Rotterdamsedijk

Oude Moelesteghe

Corte Goude

Jan Bossenpoort

Clarissensteeg

Slob van Jan van Swoll

Jan Lutenslop

Gabriels poortje

Haagse poortje

Bleeckerskade

Solonskade

Korte Akkerskade

Jan Phillipskade

Lange Korteakkers

Het Bomenlaantje

Petroleumbuurt

Aerent Dircxstege

Regulierswatertje

Cacksteeg

Calle Joosten stege

Simon Judenstraat

Lekworssteeg

Poort van Witte Goevers

Herenstraat

Wallich Avenszoonsteghe

Predicantspoort

Jan Koddenerf

Cleas Kouckenssteeg met het weide slop

Pieter Schimmelpenninghsteeg

Gerrit de Wildersteech

Blinde Bettensteeg

Lange Neelensteeg

Sprincwijkerstege

Het Roeperspoortje
Vermoedelijk genoemd naar een eigenaar of bewoner van daar staande huizen of van een hoekhuis aan de Kleiweg.

Gang (1)

Gang (2)

Gang (3)

Steeg (4)

Steeg (8)

Steeg (9)

Gang naar kapel (16)

Poort (17)

Poort (20)

Poort naar achterhuis (24)

Poort (26)

Poort naar houttuin (35)

Poort naar kerk (67)

Steeg naar tuin (69)

Inez Meterlaan

Oudelle

Portemonnaie

Groenendaal